Na terenie Jury, wraz z rozwojem osadnictwa, powstawały miejsca kultu religijnego - kościoły i klasztory. Miało to związek m.in. z bliskością biskupstwa w Krakowie. Niektóre z nich w początkowej fazie pełniły również funkcje obronne. Miejsca do których przybywali liczni pielgrzymi związane były głównie z istnieniem cudownych wizerunków Matki Boskiej. Z czasem zostały one podniesione do rangi sanktuariów. Na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej takich miejsc jest bardzo wiele:. m.in. na Jasnej Górze, w Żarkach - Leśniowie, Paczółtowicach, Płokach, Smardzowicach. Pozostałe sanktuaria związane są z kultem Chrystusa Zbawiciela - w Alwerni i Przegini, lub ku czci Świętych - w Aleksandrówce (św. Anny Samotrzeć), w Koziegłówkach (św. Antoniego z Padwy) i w Czernej (św. Rafała Kalinowskiego).

Aleksandrówka (św. Anna) - Sanktuarium Klauzurowe św. Anny

Wioska Święta Anna zawdzięcza swoją nazwę wydarzeniom z XIV wieku, kiedy to pastuszkom ukazała się postać św. Anny Samotrzeciej. W XV wieku w miejscu objawień wzniesiono figurkę św. Anny, a w 1499 roku wybudowano tu pierwszy drewniany kościół. W latach 1609-1617 została wzniesiona nowa murowana świątynia, a przy nim kaplica, w której została umieszczona z łask słynąca figura św. Anny. Jednonawowy kościół zbudowany na planie krzyża został poświęcony 27 sierpnia 1617 roku. 51 lat później obok kościoła powstał klasztor ojców Bernardynów. W obrębie świątyni, w drugiej połowie XVIII wieku przeprowadzono prace remontowe. Między innymi w tym czasie wzdłuż murów kościoła powstały krużganki, w których umieszczono stacje Drogi Krzyżowej. Jednak w 1864 roku z powodu zaangażowania się ojców Bernardynów w działania polityczne klasztor został zniszczony przez władze rosyjskie. W 1869 roku do opuszczonego klasztoru przybyły Siostry Dominikanki Klauzurowe, odremontowały go i przystosowały na własną siedzibę. Dniem świątecznym w sanktuarium jest dzień św. Anny - 26 VII.

Alwernia - Sanktuarium Pana Jezusa Miłosiernego

Początki istnienia klasztoru w Alwerni sięgają roku 1616, kiedy to kasztelan wojnicki i starosta gniewkowski Krzysztof Koryciński ufundował klasztor p.w. Stygmatów św. Franciszka z Asyżu na wzgórzu Podskale w obrębie swych dóbr. Miejsce to nazwano Alwernią, nawiązując do nazwy toskańskiej góry La Verna i tamtejszej pustelni św. Franciszka z Asyżu. Tego samego roku wybudowano tu niewielki drewniany kościółek, który przetrwał do 1661 roku. Z biegiem czasu postawiono w kościółku dwa inne: w roku 1633 - św. Antoniego, a w roku 1638 - św. Anny. W 1625 roku położone zostały fundamenty pod nowy murowany kościół, a jego budowę ukończono w roku 1676. 2 sierpnia 1686 odbyła się uroczystość przekazania przez ks. Jana Franciszka Michlajskiego z Lubowli, proboszcza Babic, łaskami słynącego obrazu „Ecce Homo". W latach 1897-1900 do kościoła została dobudowana 55-metrowa wieża, w której zawieszono dzwony. Zabudowania klasztorno gospodarcze powstawały równolegle z budową murowanego kościoła. Na miejscu pierwotnych drewnianych budynków, które spłonęły w roku 1635, wzniesiono w 1656 r. obecne murowane na wzór pustelni Alverno w Toskanii, które przebudowano na przełomie XIX i XX w. Główne uroczystości odbywają się w drugą niedzielę Wielkanocy (Niedziela Miłosierdzia) oraz 17 IX - Święto Stygmatyzacji św. Franciszka.

Czerna - Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej i św. Ojca Rafała Kalinowskiego

Wznoszący się wśród lasu na zachodnim zboczu doliny Eliaszówki zespół klasztorny został ufundowany w 1631 roku przez Agnieszkę z Tenczyńskich Firlejową. Powstał na terenie, gdzie już w 1629 roku karmelici bosi wznieśli 12 domków - pustelni. Murowany klasztor został wybudowany w latach 1631-1650. W 1640 roku konsekrowano kościół p.w. św. Proroka Eliasza. W ołtarzu głównym umieszczono obraz przedstawiający św. patrona, namalowany przez Tomasza Dolabellę. Od połowy XVIII wieku w ołtarzu bocznym znajduje się otoczony czcią obraz Matki Boskiej Szkaplerznej namalowany przez artystę malarza Pawła Gołębiowskiego, ukoronowany koronami papieskimi w roku 1988. Przy kościele klasztornym murowanym jest kaplica poświęcona pamięci błog. Ojca Rafała Kalinowskiego, członka Rady Narodowej w powstaniu styczniowym w 1863 r., później zesłańca syberyjskiego, w końcu karmelity bosego w Czernej, beatyfikowanego w 1983 roku. Cały kompleks klasztorny o powierzchni 8 ha pierwotnie otoczony był murem o długości 4 km i wysokości 2,5 m, wzniesionym w latach 1640-1672, którego ruiny zachowały się do dziś. Nieco poźniej powstał monumentalny most pustelniczy łączący dwa wzgórza eremickie. Całkowita długość mostu wynosiła 120 m, szerokość 9,5 m, wysokość najwyższego przęsła 18 m. Na kamiennych filarach dwumetrowej grubości, ponad głębokim jarem postawiono 11 arkad z kamiennymi balustradami, figurami świętych przy wjeździe i u wylotu mostu. Na uwagę zasługuje również zabytkowa studnia, znajdująca się na klasztornym podwórku. Została wykuta w litej skale w latach 1644-1651. Do chwili obecnej zachowała się nad nią cebulasta kopuła z latarnią kryta gontem, wsparta na ośmiu filarkach. Główne uroczystości maryjne odbywają się 16 VII oraz w niedzielę przed 20 XI - wspomnienie św. Rafała Kalinowskiego.

Dąbrowa Górnicza - Sanktuarium Matki Bożej Anielskiej

Budowa tej neogotyckiej, trójnawowej świątyni trwała siedem lat i miała miejsce na przełomie XIX i XX w. Kościół powstał na podstawie projektu rozbudowy starego kościoła i wzniesiony został pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej. Od 1901 roku według pisma papieskiego Leona XIII nosi nazwę probazyliki. Od samego początku istnienia świątyni wierni oddawali cześć Matce Bożej Anielskiej. W sanktuarium znajduje się wykonana przez artystę J.B. Proszowskiego figurka Matki Bożej Anielskiej z drzewa cyprysowego. Matka Boża w prawej ręce trzyma berło na lewej zaś Dzieciątko Jezus. Otoczona czcią figura została koronowana w 1968 r. przez prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego wraz z udziałem kardynała Karola Wojtyły. Dąbrowska bazylika dnia 16 marca 1902 roku otrzymała przywilej obchodzenia odpustów: 3 V w uroczystość św. Aleksandra, 13 XI w dzień wspomnienia św. Stanisława Kostki oraz 3 VIII w Święto Matki Bożej Anielskiej.

Jaroszowiec - Sanktuarium Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych

Początki świątyni miały miejsce w 1922 roku, kiedy to mieszkańcy Jaroszowca wybudowali kaplicę ku czci Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych. W roku 1978 biskup Jan Jaroszewicz wydał dekret erygujący parafię, trzy lata później rozpoczęto budowę kościoła, poświęconego 21 maja 1995 roku. Rok później został ogłoszony sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Wspomożycielki Wiernych. Przedmiotem kultu świątyni jest figurka wykonana przez rzeźbiarza Jana Sanktuarium w Dąbrowie Górniczej Funka z Krakowa oraz obraz Matki Bożej, będący kopią obrazu znajdującego się w Turynie, namalowanego przez ucznia Matejki - Jana Szczęsnego. 21 maja 2006 roku, w rocznicę zamachu na życie Jana Pawła II przed kościołem stanął pomnik Papieża, ufundowany przez parafian oraz pielgrzymujących do sanktuarium. Główne uroczystości obchodzone są 24 V.

Koziegłówki - Sanktuarium św. Antoniego Padewskiego

Sanktuarium wybudowane zostało w stylu włoskiego renesansu na miejscu dawnej świątyni z roku 1603. Kościół został wzniesiony w latach 1903-1908 według projektu Hugona Kudery i planów inż. Józefa Pomianowskiego. Wewnątrz świątyni znajduje się wiele nagromadzonych zabytków - pozłacany kielich z 1668 r., sygnaturka z 1788 r., pomniki z dawnej świątyni z 1603 r. a w ołtarzu głównym przewieziony z Rzymu obraz św. Antoniego. Obraz ten w 1568 roku został poświęcony przez papieża Piusa V. 90 lat później na prośbę ks. J. Znojeckiego przekazano go do kościoła w Koziegłówkach (1656 r.). Został umieszczony w ołtarzu św. Antoniego wybudowanym w 1762 roku z czarnego marmuru. Po II wojnie światowej kościół przeszedł gruntowny remont, a ołtarz z obrazem został przeniesiony do nowej świątyni. Główne uroczystości obchodzone są 13 VI.

Lelów - Sanktuarium Matki Bożej Pocieszycielki Lelowskiej

Kościół parafialny św. Marcina wzniesiony został w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego. Dwukrotnie spłonął, po raz pierwszy w 1638 r. Na nowo zbudowany, całkowicie zmieniony, ponownie uległ zniszczeniu podczas pożaru w czasie II wojny światowej, po czym w latach 1940-1950 został zrekonstruowany. Dwukrotnie spłonął również obraz Matki Bożej Lelowskiej. Oryginał spłonął w 1638 roku, a replika została przeniesiona do sanktuarium w 1819 roku po kasacie zgromadzenia franciszkanów. We wrześniu 1939 roku obraz został zniszczony po raz drugi. Obecną replikę obrazu z XVII w. wykonał w 1948 r. Czesław Ćwinarowicz z Krakowa. Pochodzenie obrazu, jak również historia kultu Matki Bożej Lelowskiej nie są znane. Główna uroczystość sanktuarium odbywa się 16 VII.

Myszków - Mrzygłód - Sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Mrzygłodzkiej

Kościół parafialny p.w. NMP, murowany, z wystrojem barokowym, wzniesiony został na miejscu dawnego drewnianego kościoła w latach 1644-1653. W 1662 r. świątynia została poświęcona przez bpa Mikołaja Oberskiego. Dwa lata później Ojcowie Dominikanie przekazali na rzecz kościoła obraz Matki Bożej Różańcowej. Obraz ten od początku został obdarzony czcią przez rzesze wiernych a miasto Mrzygłód stało się jednym z pierwszych ośrodków kultu Matki Boskiej Różańcowej. Z biegiem lat obraz uległ zniszczeniu i został zastąpiony w roku 1804 nowym wizerunkiem Matki Boskiej. Nowy obraz nazwany został przez mieszkańców obrazem Matki Bożej Mrzygłodzkiej. Świątynię odrestaurowano w 1761 r., z kolei w 1855 roku w wyniku pożaru został zniszczony cały kościół za wyjątkiem barokowego ołtarza głównego oraz łaskami słynącego obrazu Matki Bożej. Odnowiony w latach 1903-1916 dzięki staraniom ks. Romualda Wójcika, w 1986 roku doczekał się podwyższenia do rangi sanktuarium. Obraz Matki Bożej Mrzygłodzkiej w 1996 r. został ukoronowany koronami papieskimi. Główne uroczystości odbywają się 15 VIII, oraz w pierwszą niedzielę października - odpust różańcowy.

Paczółtowice - Sanktuarium Matki Bożej Paczółtowskiej

Wzniesiony na początku XVI w. późnogotycki kościół parafialny p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny wykonany został z drzewa jodłowego. Wewnątrz ozdobiony jest dekoracją malarską z końca XIX w oraz zachowanymi na ścianach fragmentami polichromii ze scenami Męki Pańskiej z drugiej połowy XVII w. Z biegiem czasu świątynia została rozbudowana, w roku 1530 dobudowano wieżę, natomiast w 1899 powstała zakrystia i boczna kruchta. Najcenniejszym zabytkiem kościoła jest czczony i ukoronowany w 2001 r. przez parafian, gotycki obraz Matki Boskiej Paczółtowskiej z ok. 1460-1470 roku. Zamieszczony został w ołtarzu św. Mikołaja z 1604 r., przeniesionym z katedry wawelskiej. Godne uwagi są również zabytkowe elementy wyposażenia m.in.: późnogotycki krucyfiks z początku XVI w. - jeden z najstarszych w Polsce, gotycko-renesansowa chrzcielnica wykonana z brązu w 1533 r., dwa barokowe ołtarze boczne św. Anny i św. Józefa pochodzące z 1728 r., organy z 1701 r., obraz Chrystusa Frasobliwego z XVI w. Główne uroczystości sanktuarium obchodzone są w ostatnią niedzielę maja oraz pierwszą niedzielę po 15 IX.

Pilica - Biskupice - Sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej Opiekunki Rodzin

Klasztor i kościół p.w. Najświętszego Imienia Jezus ufundowane zostały przez Marię Józefę z Wesslów Sobieską w roku 1739. Budowa trwała krótko, już w 1746 r. świątynia została poświęcona. Wystrój świątyni - ołtarz główny z wizerunkiem Chrystusa Ukrzyżowanego, przedstawionego na tle Kalwarii i siedem ołtarzy bocznych - pochodzi głównie z okresu budowy. W jednym z bocznych ołtarzy znajduje się obraz Matki Bożej Śnieżnej z XVII w., będący kopią obrazu z rzymskiej bazyliki Santa Maria Maggiore. Obraz o wymiarach 37,5 na 25 cm namalowany na olchowym drewnie ofiarowany został w 1753 r. przez fundatorkę kościoła. Słynący z łask obraz otoczony ozdobną, srebrna ramą z połowy XVIII wieku, w 2003 roku został koronowany przez papieża Jana Pawła II. Tego samego roku kościół został podniesiony przez biskupa A. Śmigielskiego do rangi sanktuarium. Na uwagę zasługuje również mur otaczający świątynię z XVIII-wiecznymi stacjami Drogi Krzyżowej. Główna uroczystość odbywa się 15 VI. 

Płoki - Sanktuarium Matki Bożej Płockiej, Patronki Polskich Rodzin Robotniczych

Pierwsze wzmianki o budowie kościoła pochodzą z początku XIV w., jednak wystawiona wówczas świątynia w 1793 r. spłonęła. Na jej miejscu odbudowano kościół, który po II wojnie światowej ze względu na zły stan techniczny został rozebrany. Obecne sanktuarium zostało wzniesione w 1954 roku. „Łaskami słynący" obraz Matki Bożej, malowany na lipowych deskach, pochodzi z drugiej połowy XV w. i jest najstarszym wizerunkiem Madonny w Polsce. Oryginalne gotyckie tło, na którym przedstawiony został wizerunek Najświętszej Panny z Dzieciątkiem, w XVIII wieku zostało zastąpione grawerowanym barokowym, a w roku 1977 srebrzonym metalowym. Obraz został ukoronowany koronami papieskimi w 1982 roku, oraz ponownie w roku 1988, po kradzieży poprzednich koron. Sanktuarium stanowi jeden z najważniejszych ośrodków kultu Maryjnego, a w 2007 roku zostało wpisane w trasę międzynarodowego szlaku pielgrzymkowego, biegnącego od Częstochowy do Mariazell w Austrii. Główne uroczystości odbywają się 8 IX.

Podzamcze - Sanktuarium Matki Bożej Skałkowej

Tutejszy kult Matki Bożej sięga roku 1818, kiedy jednemu z mieszkańców Podzamcza na skale ukazał się wizerunek Matki Boskiej. W tym miejscu w połowie XIX wieku została umieszczona replika obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, który później został zamieszczony w głównym ołtarzu sanktuarium. W latach 50. XX wieku mieszkańcy wybudowali tu kaplicę, która w 2000 roku została rozebrana i zastąpiona nową. Uroczyste poświęcenie nowej kaplicy odbyło się 12 czerwca 2000 roku. Do rangi sanktuarium świątynia podniesiona została w 2002 roku. Główne uroczystości obchodzone są w dzień po święcie Matki Bożej Zielnej.

Przeginia - Sanktuarium Najświętszego Zbawienia

Wybudowany w 1622 roku, a następnie w latach 1902-1908 przebudowany na styl pseudogotycki kościół p.w. Najświętszego Zbawiciela słynie z obrazu „Ecce Homo", pochodzącego prawdopodobnie z przełomu XVI i XVII w. Namalowana na płótnie postać Jezusa z koroną cierniową na głowie, trzymającego w ręku trzcinę znajduje się w bocznej kaplicy. Legenda głosi, że obraz został ocalony z płonącego kościoła przez rycerza pochodzącego z nieopodal leżącego Sieniczna. To właśnie dzięki niemu rycerz bez żadnego uszczerbku przebył całą kampanię kozacko-tatarską. 28 września 2003 roku kościół p.w. Najświętszego Zbawiciela i św. Jana Chrzciciela został podwyższony do rangi sanktuarium przez biskupa diecezji sosnowieckiej Adama Śmigielskiego. Główne uroczystości sanktuarium odbywają się w ostatnią niedzielę września.

Smardzowice - Sanktuarium Matki Bożej Smardzowickiej

Pierwsza drewniana świątynia została wzniesiona w 1325 roku. Niestety w 1570 r. kościół został zniszczony przez pożar. W rok później wybudowano nową świątynię, która przetrwała ponad 350 lat, a następnie została rozebrana i przeniesiona do nowopowstałej parafii p.w. Matki Bożej Różańcowej i św. Małgorzaty. Budowę obecnego neogotyckiego sanktuarium rozpoczęto w 1907 roku. 6 października 1918 roku została odprawiona pierwsza msza święta, jednak poświęcenie kościoła odbyło się dopiero 66 lat później (1984 r.). W świątyni został umieszczony XVI-wieczny, z łask słynący obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, namalowany na deskach, w 1683 ozdobiony srebrną sukienką. Obraz został ukoronowany przez Prymasa Polski kard. Stefana Wyszyńskiego i kard. Karola Wojtyłę złotymi koronami w 1972 roku. W 1986 roku odbyła się kolejna koronacja, spowodowana kradzieżą pierwszych koron. Odnalezione, pocięte korony można oglądać w gablocie zamieszczonej wewnątrz kościoła. Główne uroczystości mają miejsce w drugą niedzielę października.

Trzebinia - Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej

Początki obecnego sanktuarium sięgają 1910 roku, kiedy poświęcony został kamień pod budowę świątyni. Prace nad budową kościoła, przerwane po wybuchu I wojny światowej, zostały wznowione w 1954 r. W 1961 roku w Trzebini wzniesiono neogotycki kościół, do którego w rok później sprowadzono z Fatimy figurę przedstawiająca postać Matki Bożej Fatimskiej. Miało to związek z zapoczątkowanym przez księży Salwatorian w maju 1950 roku zwyczajem nocnego czuwania fatimskiego od 19.30 do 5.00 rano. Pięć lat później cudowna figura została umieszczona w specjalnej kaplicy, gdzie w roku 1997 doczekała się ukoronowania koronami papieskimi, a świątynia została podniesiona do rangi sanktuarium. Nabożeństwa „nocy fatimskich" odbywają się tu w soboty po 13-tym dniu każdego miesiąca,
od maja do października.

Wancerzów k. Mstowa - Sanktuarium Matki Bożej Mstowskiej Miłosierdzia

Miasto Mstów posiadało już swój kościół od ok. XII w. Najstarszy opis przedstawiający parafię w stylu romańskim zawiera dokument biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża z 1220 r. Kościół w roku 1441 został zburzony, na jego miejscu wybudowano nowy o znacznie większych fundamentach. W późniejszych latach świątynia niszczona była przez pożary kilkukrotnie, a najbardziej ucierpiała w czasie I wojny światowej. Jednak mimo zniszczeń kościół nie stracił wyposażenia z XVIII w. oraz charakteru późnobarokowej bazyliki. Ostatecznie podniesiony z ruin i odrestaurowany został w 1925-1936 roku przez księdza proboszcza Michała Maniewskiego. Świątynia słynie z cudownego obrazu Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVII wieku. Jest to rytowana replika obrazu jasnogórskiego, który podczas pielgrzymki nabyła Zofia Zamojska. Za jego sprawą doznała cudownego uzdrowienia z paraliżu i w 1647 roku przekazała go do tutejszego kościoła. Obraz został ozdobiony srebrną sukienką ze złoceniami, a w 2000 r. uroczyście koronowany. Świątynia wraz z XVIII-wiecznym klasztorem otoczona jest kamiennym murem zrekonstruowanym w okresie międzywojennym z ośmioma basztami oraz przebudowaną z południowej bramy dzwonnicą i barokową bramą północną. Główne uroczystości odbywają się 15 VIII.

Wojkowice Kościelne - Sanktuarium Matki Bożej Dobrej Drogi

Parafia w Wojkowicach prawdopodobnie istnieje już od przełomu XIII i XIV wieku. Pierwotny kościółek pod wezwaniem św. Marcina, rozbudowany był w latach 1618, 1700 oraz 1750. Obecnie zachowały się, tworząc zarazem najstarszą część świątyni, prezbiterium, zakrystia oraz częściowo nawa główna. Ołtarz główny pochodzi z pierwszej połowy XVIII w. i wykonany jest w stylu barokowym. Odnawiany był w 1809-1811 oraz 1956 roku. W ołtarzu głównym znajduje się łaskami słynący gotycki obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z ok. 1450 roku, namalowany na deskach, w srebrnej barokowej sukience z 1735 r. Do rangi sanktuarium kościół został podniesiony w 1987 roku i jest to jedyne w Polsce Sanktuarium Matki Bożej Dobrej Drogi, do którego przybywają kierowcy z całej Polski. Odpust w parafii ustanowiony jest na dzień 31 maja.

Wysocice - Sanktuarium Matki Bożej Wysocickiej

Kościół parafialny św. Mikołaja jest jednym z najstarszych zabytków Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Wzniesiony z kamiennych ciosów na przełomie XII i XIII wieku jest przykładem architektury romańskiej, który zachował się po dzień dzisiejszy w niemal niezmienionym stanie. W stiukowym ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z drugiej połowy XVII w. namalowany na płótnie farbą olejną na podobieństwo Madonny Częstochowskiej. Prawdopodobnie kult Matki Bożej Wysocickiej rozpoczął się kilkaset lat wcześniej, ok. pierwszej połowy XIII w., i może wiązać się z kamiennym posągiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem na tronie we wnęce zewnętrznej ściany prezbiterium z początku XIII w. Główne uroczystości mają miejsce w pierwszą niedzielę października.

Zawiercie - Skarżyce - Sanktuarium Matki Bożej Skarżyckiej

Murowany, trójnawowy, wczesnobarokowy kościół wzniesiony został w 1616 roku. Natomiast poświęcony został dwukrotnie, po raz pierwszy jeszcze jako kaplica pełniąca funkcję kościoła w 1598 roku. Następna konsekracja, już po przebudowie i po dodaniu trzech okrągłych kaplic symbolizujących Trójcę św., miała miejsce w 1678 roku. Wyposażenie wnętrza jest przeważnie późnorenesansowe i barokowe. Na uwagę zasługują drewniany, barokowo-klasycystyczny ołtarz główny, bogato złocony, z obrazem Świętej Trójcy, a w nawie klasycystyczne ołtarze boczne z obrazami św. Floriana z XVII w. i Matki Bożej Skarżyckiej z XVII w., który od dawna otoczony jest szczególną czcią. Z uwagi na to kościół został podniesiony do rangi sanktuarium Najświętszej Marii Panny Skarżyckiej dnia 15 sierpnia 1999 roku. Główne uroczystości obchodzone są w dniu 5 VIII.

Żarki - Leśniów - Sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Leśniowskiej Patronki Rodzin

Najstarsza część kościoła p.w. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny pochodzi z 1559 r. Jednak kult Matki Bożej sięga do XIV w., kiedy to książę Władysław Opolczyk wracając z Rusi z obrazem Madonny dla klasztoru OO. Paulinów na Jasnej Górze zatrzymał się wraz z orszakiem w Leśniowie. Utrudzony podróżą i spragniony, nie mogąc znaleźć w okolicy wody, zwrócił się z prośbą do Matki Bożej i spod ziemi wytrysnęło źródło, dając początek potokowi Leśniówka. W dowód wdzięczności książę Władysław pozostawił w miejscowej kaplicy drewnianą figurkę Matki Bożej, którą wiózł wraz z obrazem. Dwa wieki później wzniesiono kościół, a w ołtarzu głównym umieszczono cudowną figurkę Matki Bożej Leśniowskiej. W XVII wieku świątynia została przebudowana, dobudowano kruchtę, przedłużono nawę oraz wybudowano wieżyczkę. Później był jeszcze kilkakrotnie restaurowany, m.in. w latach 1846-47. W 1967 roku odbyła się uroczysta koronacja figury Matki Bożej przez prymasa Stefana Wyszyńskiego i kardynała Karola Wojtyłę. Od 1706 roku paulini spisali kilkaset uzdrowień fizycznych i duchowych, stąd sanktuarium stało się i jest obecnie regularnie uczęszczanym miejscem pielgrzymkowym. Obok sanktuarium znajduje się późnobarokowy klasztor z XVII w. oraz współczesne kapliczki różańcowe, ołtarz polowy i kaplica na źródłach Leśniówki. Główne uroczystości odbywają się 2 VII oraz w pierwszą niedzielę po tej dacie.

Na terenie Jury, wraz z rozwojem osadnictwa, powstawały miejsca kultu religijnego - kościoły i klasztory. Miało to związek m.in. z bliskością biskupstwa w Krakowie. Niektóre z nich w początkowej fazie pełniły również funkcje obronne. Miejsca do których przybywali liczni pielgrzymi związane były głównie z istnieniem cudownych wizerunków Matki Boskiej. Z czasem zostały one podniesione do rangi sanktuariów. Na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej takich miejsc jest bardzo wiele:. m.in. na Jasnej Górze, w Żarkach - Leśniowie, Paczółtowicach, Płokach, Smardzowicach. Pozostałe sanktuaria związane są z kultem Chrystusa Zbawiciela - w Alwerni i Przegini, lub ku czci Świętych - w Aleksandrówce (św. Anny Samotrzeć), w Koziegłówkach (św. Antoniego z Padwy) i w Czernej (św. Rafała Kalinowskiego).

Aleksandrówka (św. Anna) - Sanktuarium Klauzurowe św. Anny

Wioska Święta Anna zawdzięcza swoją nazwę wydarzeniom z XIV wieku, kiedy to pastuszkom ukazała się postać św. Anny Samotrzeciej. W XV wieku w miejscu objawień wzniesiono figurkę św. Anny, a w 1499 roku wybudowano tu pierwszy drewniany kościół. W latach 1609-1617 została wzniesiona nowa murowana świątynia, a przy nim kaplica, w której została umieszczona z łask słynąca figura św. Anny. Jednonawowy kościół zbudowany na planie krzyża został poświęcony 27 sierpnia 1617 roku. 51 lat później obok kościoła powstał klasztor ojców Bernardynów. W obrębie świątyni, w drugiej połowie XVIII wieku przeprowadzono prace remontowe. Między innymi w tym czasie wzdłuż murów kościoła powstały krużganki, w których umieszczono stacje Drogi Krzyżowej. Jednak w 1864 roku z powodu zaangażowania się ojców Bernardynów w działania polityczne klasztor został zniszczony przez władze rosyjskie. W 1869 roku do opuszczonego klasztoru przybyły Siostry Dominikanki Klauzurowe, odremontowały go i przystosowały na własną siedzibę. Dniem świątecznym w sanktuarium jest dzień św. Anny - 26 VII.

Alwernia - Sanktuarium Pana Jezusa Miłosiernego

Początki istnienia klasztoru w Alwerni sięgają roku 1616, kiedy to kasztelan wojnicki i starosta gniewkowski Krzysztof Koryciński ufundował klasztor p.w. Stygmatów św. Franciszka z Asyżu na wzgórzu Podskale w obrębie swych dóbr. Miejsce to nazwano Alwernią, nawiązując do nazwy toskańskiej góry La Verna i tamtejszej pustelni św. Franciszka z Asyżu. Tego samego roku wybudowano tu niewielki drewniany kościółek, który przetrwał do 1661 roku. Z biegiem czasu postawiono w kościółku dwa inne: w roku 1633 - św. Antoniego, a w roku 1638 - św. Anny. W 1625 roku położone zostały fundamenty pod nowy murowany kościół, a jego budowę ukończono w roku 1676. 2 sierpnia 1686 odbyła się uroczystość przekazania przez ks. Jana Franciszka Michlajskiego z Lubowli, proboszcza Babic, łaskami słynącego obrazu „Ecce Homo". W latach 1897-1900 do kościoła została dobudowana 55-metrowa wieża, w której zawieszono dzwony. Zabudowania klasztorno gospodarcze powstawały równolegle z budową murowanego kościoła. Na miejscu pierwotnych drewnianych budynków, które spłonęły w roku 1635, wzniesiono w 1656 r. obecne murowane na wzór pustelni Alverno w Toskanii, które przebudowano na przełomie XIX i XX w. Główne uroczystości odbywają się w drugą niedzielę Wielkanocy (Niedziela Miłosierdzia) oraz 17 IX - Święto Stygmatyzacji św. Franciszka.

Czerna - Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej i św. Ojca Rafała Kalinowskiego

Wznoszący się wśród lasu na zachodnim zboczu doliny Eliaszówki zespół klasztorny został ufundowany w 1631 roku przez Agnieszkę z Tenczyńskich Firlejową. Powstał na terenie, gdzie już w 1629 roku karmelici bosi wznieśli 12 domków - pustelni. Murowany klasztor został wybudowany w latach 1631-1650. W 1640 roku konsekrowano kościół p.w. św. Proroka Eliasza. W ołtarzu głównym umieszczono obraz przedstawiający św. patrona, namalowany przez Tomasza Dolabellę. Od połowy XVIII wieku w ołtarzu bocznym znajduje się otoczony czcią obraz Matki Boskiej Szkaplerznej namalowany przez artystę malarza Pawła Gołębiowskiego, ukoronowany koronami papieskimi w roku 1988. Przy kościele klasztornym murowanym jest kaplica poświęcona pamięci błog. Ojca Rafała Kalinowskiego, członka Rady Narodowej w powstaniu styczniowym w 1863 r., później zesłańca syberyjskiego, w końcu karmelity bosego w Czernej, beatyfikowanego w 1983 roku. Cały kompleks klasztorny o powierzchni 8 ha pierwotnie otoczony był murem o długości 4 km i wysokości 2,5 m, wzniesionym w latach 1640-1672, którego ruiny zachowały się do dziś. Nieco poźniej powstał monumentalny most pustelniczy łączący dwa wzgórza eremickie. Całkowita długość mostu wynosiła 120 m, szerokość 9,5 m, wysokość najwyższego przęsła 18 m. Na kamiennych filarach dwumetrowej grubości, ponad głębokim jarem postawiono 11 arkad z kamiennymi balustradami, figurami świętych przy wjeździe i u wylotu mostu. Na uwagę zasługuje również zabytkowa studnia, znajdująca się na klasztornym podwórku. Została wykuta w litej skale w latach 1644-1651. Do chwili obecnej zachowała się nad nią cebulasta kopuła z latarnią kryta gontem, wsparta na ośmiu filarkach. Główne uroczystości maryjne odbywają się 16 VII oraz w niedzielę przed 20 XI - wspomnienie św. Rafała Kalinowskiego.

Dąbrowa Górnicza - Sanktuarium Matki Bożej Anielskiej

Budowa tej neogotyckiej, trójnawowej świątyni trwała siedem lat i miała miejsce na przełomie XIX i XX w. Kościół powstał na podstawie projektu rozbudowy starego kościoła i wzniesiony został pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej. Od 1901 roku według pisma papieskiego Leona XIII nosi nazwę probazyliki. Od samego początku istnienia świątyni wierni oddawali cześć Matce Bożej Anielskiej. W sanktuarium znajduje się wykonana przez artystę J.B. Proszowskiego figurka Matki Bożej Anielskiej z drzewa cyprysowego. Matka Boża w prawej ręce trzyma berło na lewej zaś Dzieciątko Jezus. Otoczona czcią figura została koronowana w 1968 r. przez prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego wraz z udziałem kardynała Karola Wojtyły. Dąbrowska bazylika dnia 16 marca 1902 roku otrzymała przywilej obchodzenia odpustów: 3 V w uroczystość św. Aleksandra, 13 XI w dzień wspomnienia św. Stanisława Kostki oraz 3 VIII w Święto Matki Bożej Anielskiej.

Jaroszowiec - Sanktuarium Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych

Początki świątyni miały miejsce w 1922 roku, kiedy to mieszkańcy Jaroszowca wybudowali kaplicę ku czci Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych. W roku 1978 biskup Jan Jaroszewicz wydał dekret erygujący parafię, trzy lata później rozpoczęto budowę kościoła, poświęconego 21 maja 1995 roku. Rok później został ogłoszony sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Wspomożycielki Wiernych. Przedmiotem kultu świątyni jest figurka wykonana przez rzeźbiarza Jana Sanktuarium w Dąbrowie Górniczej Funka z Krakowa oraz obraz Matki Bożej, będący kopią obrazu znajdującego się w Turynie, namalowanego przez ucznia Matejki - Jana Szczęsnego. 21 maja 2006 roku, w rocznicę zamachu na życie Jana Pawła II przed kościołem stanął pomnik Papieża, ufundowany przez parafian oraz pielgrzymujących do sanktuarium. Główne uroczystości obchodzone są 24 V.

Koziegłówki - Sanktuarium św. Antoniego Padewskiego

Sanktuarium wybudowane zostało w stylu włoskiego renesansu na miejscu dawnej świątyni z roku 1603. Kościół został wzniesiony w latach 1903-1908 według projektu Hugona Kudery i planów inż. Józefa Pomianowskiego. Wewnątrz świątyni znajduje się wiele nagromadzonych zabytków - pozłacany kielich z 1668 r., sygnaturka z 1788 r., pomniki z dawnej świątyni z 1603 r. a w ołtarzu głównym przewieziony z Rzymu obraz św. Antoniego. Obraz ten w 1568 roku został poświęcony przez papieża Piusa V. 90 lat później na prośbę ks. J. Znojeckiego przekazano go do kościoła w Koziegłówkach (1656 r.). Został umieszczony w ołtarzu św. Antoniego wybudowanym w 1762 roku z czarnego marmuru. Po II wojnie światowej kościół przeszedł gruntowny remont, a ołtarz z obrazem został przeniesiony do nowej świątyni. Główne uroczystości obchodzone są 13 VI.

Lelów - Sanktuarium Matki Bożej Pocieszycielki Lelowskiej

Kościół parafialny św. Marcina wzniesiony został w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego. Dwukrotnie spłonął, po raz pierwszy w 1638 r. Na nowo zbudowany, całkowicie zmieniony, ponownie uległ zniszczeniu podczas pożaru w czasie II wojny światowej, po czym w latach 1940-1950 został zrekonstruowany. Dwukrotnie spłonął również obraz Matki Bożej Lelowskiej. Oryginał spłonął w 1638 roku, a replika została przeniesiona do sanktuarium w 1819 roku po kasacie zgromadzenia franciszkanów. We wrześniu 1939 roku obraz został zniszczony po raz drugi. Obecną replikę obrazu z XVII w. wykonał w 1948 r. Czesław Ćwinarowicz z Krakowa. Pochodzenie obrazu, jak również historia kultu Matki Bożej Lelowskiej nie są znane. Główna uroczystość sanktuarium odbywa się 16 VII.

Myszków - Mrzygłód - Sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Mrzygłodzkiej

Kościół parafialny p.w. NMP, murowany, z wystrojem barokowym, wzniesiony został na miejscu dawnego drewnianego kościoła w latach 1644-1653. W 1662 r. świątynia została poświęcona przez bpa Mikołaja Oberskiego. Dwa lata później Ojcowie Dominikanie przekazali na rzecz kościoła obraz Matki Bożej Różańcowej. Obraz ten od początku został obdarzony czcią przez rzesze wiernych a miasto Mrzygłód stało się jednym z pierwszych ośrodków kultu Matki Boskiej Różańcowej. Z biegiem lat obraz uległ zniszczeniu i został zastąpiony w roku 1804 nowym wizerunkiem Matki Boskiej. Nowy obraz nazwany został przez mieszkańców obrazem Matki Bożej Mrzygłodzkiej. Świątynię odrestaurowano w 1761 r., z kolei w 1855 roku w wyniku pożaru został zniszczony cały kościół za wyjątkiem barokowego ołtarza głównego oraz łaskami słynącego obrazu Matki Bożej. Odnowiony w latach 1903-1916 dzięki staraniom ks. Romualda Wójcika, w 1986 roku doczekał się podwyższenia do rangi sanktuarium. Obraz Matki Bożej Mrzygłodzkiej w 1996 r. został ukoronowany koronami papieskimi. Główne uroczystości odbywają się 15 VIII, oraz w pierwszą niedzielę października - odpust różańcowy.

Paczółtowice - Sanktuarium Matki Bożej Paczółtowskiej

Wzniesiony na początku XVI w. późnogotycki kościół parafialny p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny wykonany został z drzewa jodłowego. Wewnątrz ozdobiony jest dekoracją malarską z końca XIX w oraz zachowanymi na ścianach fragmentami polichromii ze scenami Męki Pańskiej z drugiej połowy XVII w. Z biegiem czasu świątynia została rozbudowana, w roku 1530 dobudowano wieżę, natomiast w 1899 powstała zakrystia i boczna kruchta. Najcenniejszym zabytkiem kościoła jest czczony i ukoronowany w 2001 r. przez parafian, gotycki obraz Matki Boskiej Paczółtowskiej z ok. 1460-1470 roku. Zamieszczony został w ołtarzu św. Mikołaja z 1604 r., przeniesionym z katedry wawelskiej. Godne uwagi są również zabytkowe elementy wyposażenia m.in.: późnogotycki krucyfiks z początku XVI w. - jeden z najstarszych w Polsce, gotycko-renesansowa chrzcielnica wykonana z brązu w 1533 r., dwa barokowe ołtarze boczne św. Anny i św. Józefa pochodzące z 1728 r., organy z 1701 r., obraz Chrystusa Frasobliwego z XVI w. Główne uroczystości sanktuarium obchodzone są w ostatnią niedzielę maja oraz pierwszą niedzielę po 15 IX.

Pilica - Biskupice - Sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej Opiekunki Rodzin

Klasztor i kościół p.w. Najświętszego Imienia Jezus ufundowane zostały przez Marię Józefę z Wesslów Sobieską w roku 1739. Budowa trwała krótko, już w 1746 r. świątynia została poświęcona. Wystrój świątyni - ołtarz główny z wizerunkiem Chrystusa Ukrzyżowanego, przedstawionego na tle Kalwarii i siedem ołtarzy bocznych - pochodzi głównie z okresu budowy. W jednym z bocznych ołtarzy znajduje się obraz Matki Bożej Śnieżnej z XVII w., będący kopią obrazu z rzymskiej bazyliki Santa Maria Maggiore. Obraz o wymiarach 37,5 na 25 cm namalowany na olchowym drewnie ofiarowany został w 1753 r. przez fundatorkę kościoła. Słynący z łask obraz otoczony ozdobną, srebrna ramą z połowy XVIII wieku, w 2003 roku został koronowany przez papieża Jana Pawła II. Tego samego roku kościół został podniesiony przez biskupa A. Śmigielskiego do rangi sanktuarium. Na uwagę zasługuje również mur otaczający świątynię z XVIII-wiecznymi stacjami Drogi Krzyżowej. Główna uroczystość odbywa się 15 VI. 

Płoki - Sanktuarium Matki Bożej Płockiej, Patronki Polskich Rodzin Robotniczych

Pierwsze wzmianki o budowie kościoła pochodzą z początku XIV w., jednak wystawiona wówczas świątynia w 1793 r. spłonęła. Na jej miejscu odbudowano kościół, który po II wojnie światowej ze względu na zły stan techniczny został rozebrany. Obecne sanktuarium zostało wzniesione w 1954 roku. „Łaskami słynący" obraz Matki Bożej, malowany na lipowych deskach, pochodzi z drugiej połowy XV w. i jest najstarszym wizerunkiem Madonny w Polsce. Oryginalne gotyckie tło, na którym przedstawiony został wizerunek Najświętszej Panny z Dzieciątkiem, w XVIII wieku zostało zastąpione grawerowanym barokowym, a w roku 1977 srebrzonym metalowym. Obraz został ukoronowany koronami papieskimi w 1982 roku, oraz ponownie w roku 1988, po kradzieży poprzednich koron. Sanktuarium stanowi jeden z najważniejszych ośrodków kultu Maryjnego, a w 2007 roku zostało wpisane w trasę międzynarodowego szlaku pielgrzymkowego, biegnącego od Częstochowy do Mariazell w Austrii. Główne uroczystości odbywają się 8 IX.

Podzamcze - Sanktuarium Matki Bożej Skałkowej

Tutejszy kult Matki Bożej sięga roku 1818, kiedy jednemu z mieszkańców Podzamcza na skale ukazał się wizerunek Matki Boskiej. W tym miejscu w połowie XIX wieku została umieszczona replika obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, który później został zamieszczony w głównym ołtarzu sanktuarium. W latach 50. XX wieku mieszkańcy wybudowali tu kaplicę, która w 2000 roku została rozebrana i zastąpiona nową. Uroczyste poświęcenie nowej kaplicy odbyło się 12 czerwca 2000 roku. Do rangi sanktuarium świątynia podniesiona została w 2002 roku. Główne uroczystości obchodzone są w dzień po święcie Matki Bożej Zielnej.

Przeginia - Sanktuarium Najświętszego Zbawienia

Wybudowany w 1622 roku, a następnie w latach 1902-1908 przebudowany na styl pseudogotycki kościół p.w. Najświętszego Zbawiciela słynie z obrazu „Ecce Homo", pochodzącego prawdopodobnie z przełomu XVI i XVII w. Namalowana na płótnie postać Jezusa z koroną cierniową na głowie, trzymającego w ręku trzcinę znajduje się w bocznej kaplicy. Legenda głosi, że obraz został ocalony z płonącego kościoła przez rycerza pochodzącego z nieopodal leżącego Sieniczna. To właśnie dzięki niemu rycerz bez żadnego uszczerbku przebył całą kampanię kozacko-tatarską. 28 września 2003 roku kościół p.w. Najświętszego Zbawiciela i św. Jana Chrzciciela został podwyższony do rangi sanktuarium przez biskupa diecezji sosnowieckiej Adama Śmigielskiego. Główne uroczystości sanktuarium odbywają się w ostatnią niedzielę września.

Smardzowice - Sanktuarium Matki Bożej Smardzowickiej

Pierwsza drewniana świątynia została wzniesiona w 1325 roku. Niestety w 1570 r. kościół został zniszczony przez pożar. W rok później wybudowano nową świątynię, która przetrwała ponad 350 lat, a następnie została rozebrana i przeniesiona do nowopowstałej parafii p.w. Matki Bożej Różańcowej i św. Małgorzaty. Budowę obecnego neogotyckiego sanktuarium rozpoczęto w 1907 roku. 6 października 1918 roku została odprawiona pierwsza msza święta, jednak poświęcenie kościoła odbyło się dopiero 66 lat później (1984 r.). W świątyni został umieszczony XVI-wieczny, z łask słynący obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, namalowany na deskach, w 1683 ozdobiony srebrną sukienką. Obraz został ukoronowany przez Prymasa Polski kard. Stefana Wyszyńskiego i kard. Karola Wojtyłę złotymi koronami w 1972 roku. W 1986 roku odbyła się kolejna koronacja, spowodowana kradzieżą pierwszych koron. Odnalezione, pocięte korony można oglądać w gablocie zamieszczonej wewnątrz kościoła. Główne uroczystości mają miejsce w drugą niedzielę października.

Trzebinia - Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej

Początki obecnego sanktuarium sięgają 1910 roku, kiedy poświęcony został kamień pod budowę świątyni. Prace nad budową kościoła, przerwane po wybuchu I wojny światowej, zostały wznowione w 1954 r. W 1961 roku w Trzebini wzniesiono neogotycki kościół, do którego w rok później sprowadzono z Fatimy figurę przedstawiająca postać Matki Bożej Fatimskiej. Miało to związek z zapoczątkowanym przez księży Salwatorian w maju 1950 roku zwyczajem nocnego czuwania fatimskiego od 19.30 do 5.00 rano. Pięć lat później cudowna figura została umieszczona w specjalnej kaplicy, gdzie w roku 1997 doczekała się ukoronowania koronami papieskimi, a świątynia została podniesiona do rangi sanktuarium. Nabożeństwa „nocy fatimskich" odbywają się tu w soboty po 13-tym dniu każdego miesiąca,
od maja do października.

Wancerzów k. Mstowa - Sanktuarium Matki Bożej Mstowskiej Miłosierdzia

Miasto Mstów posiadało już swój kościół od ok. XII w. Najstarszy opis przedstawiający parafię w stylu romańskim zawiera dokument biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża z 1220 r. Kościół w roku 1441 został zburzony, na jego miejscu wybudowano nowy o znacznie większych fundamentach. W późniejszych latach świątynia niszczona była przez pożary kilkukrotnie, a najbardziej ucierpiała w czasie I wojny światowej. Jednak mimo zniszczeń kościół nie stracił wyposażenia z XVIII w. oraz charakteru późnobarokowej bazyliki. Ostatecznie podniesiony z ruin i odrestaurowany został w 1925-1936 roku przez księdza proboszcza Michała Maniewskiego. Świątynia słynie z cudownego obrazu Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVII wieku. Jest to rytowana replika obrazu jasnogórskiego, który podczas pielgrzymki nabyła Zofia Zamojska. Za jego sprawą doznała cudownego uzdrowienia z paraliżu i w 1647 roku przekazała go do tutejszego kościoła. Obraz został ozdobiony srebrną sukienką ze złoceniami, a w 2000 r. uroczyście koronowany. Świątynia wraz z XVIII-wiecznym klasztorem otoczona jest kamiennym murem zrekonstruowanym w okresie międzywojennym z ośmioma basztami oraz przebudowaną z południowej bramy dzwonnicą i barokową bramą północną. Główne uroczystości odbywają się 15 VIII.

Wojkowice Kościelne - Sanktuarium Matki Bożej Dobrej Drogi

Parafia w Wojkowicach prawdopodobnie istnieje już od przełomu XIII i XIV wieku. Pierwotny kościółek pod wezwaniem św. Marcina, rozbudowany był w latach 1618, 1700 oraz 1750. Obecnie zachowały się, tworząc zarazem najstarszą część świątyni, prezbiterium, zakrystia oraz częściowo nawa główna. Ołtarz główny pochodzi z pierwszej połowy XVIII w. i wykonany jest w stylu barokowym. Odnawiany był w 1809-1811 oraz 1956 roku. W ołtarzu głównym znajduje się łaskami słynący gotycki obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z ok. 1450 roku, namalowany na deskach, w srebrnej barokowej sukience z 1735 r. Do rangi sanktuarium kościół został podniesiony w 1987 roku i jest to jedyne w Polsce Sanktuarium Matki Bożej Dobrej Drogi, do którego przybywają kierowcy z całej Polski. Odpust w parafii ustanowiony jest na dzień 31 maja.

Wysocice - Sanktuarium Matki Bożej Wysocickiej

Kościół parafialny św. Mikołaja jest jednym z najstarszych zabytków Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Wzniesiony z kamiennych ciosów na przełomie XII i XIII wieku jest przykładem architektury romańskiej, który zachował się po dzień dzisiejszy w niemal niezmienionym stanie. W stiukowym ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z drugiej połowy XVII w. namalowany na płótnie farbą olejną na podobieństwo Madonny Częstochowskiej. Prawdopodobnie kult Matki Bożej Wysocickiej rozpoczął się kilkaset lat wcześniej, ok. pierwszej połowy XIII w., i może wiązać się z kamiennym posągiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem na tronie we wnęce zewnętrznej ściany prezbiterium z początku XIII w. Główne uroczystości mają miejsce w pierwszą niedzielę października.

Zawiercie - Skarżyce - Sanktuarium Matki Bożej Skarżyckiej

Murowany, trójnawowy, wczesnobarokowy kościół wzniesiony został w 1616 roku. Natomiast poświęcony został dwukrotnie, po raz pierwszy jeszcze jako kaplica pełniąca funkcję kościoła w 1598 roku. Następna konsekracja, już po przebudowie i po dodaniu trzech okrągłych kaplic symbolizujących Trójcę św., miała miejsce w 1678 roku. Wyposażenie wnętrza jest przeważnie późnorenesansowe i barokowe. Na uwagę zasługują drewniany, barokowo-klasycystyczny ołtarz główny, bogato złocony, z obrazem Świętej Trójcy, a w nawie klasycystyczne ołtarze boczne z obrazami św. Floriana z XVII w. i Matki Bożej Skarżyckiej z XVII w., który od dawna otoczony jest szczególną czcią. Z uwagi na to kościół został podniesiony do rangi sanktuarium Najświętszej Marii Panny Skarżyckiej dnia 15 sierpnia 1999 roku. Główne uroczystości obchodzone są w dniu 5 VIII.

Żarki - Leśniów - Sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Leśniowskiej Patronki Rodzin

Najstarsza część kościoła p.w. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny pochodzi z 1559 r. Jednak kult Matki Bożej sięga do XIV w., kiedy to książę Władysław Opolczyk wracając z Rusi z obrazem Madonny dla klasztoru OO. Paulinów na Jasnej Górze zatrzymał się wraz z orszakiem w Leśniowie. Utrudzony podróżą i spragniony, nie mogąc znaleźć w okolicy wody, zwrócił się z prośbą do Matki Bożej i spod ziemi wytrysnęło źródło, dając początek potokowi Leśniówka. W dowód wdzięczności książę Władysław pozostawił w miejscowej kaplicy drewnianą figurkę Matki Bożej, którą wiózł wraz z obrazem. Dwa wieki później wzniesiono kościół, a w ołtarzu głównym umieszczono cudowną figurkę Matki Bożej Leśniowskiej. W XVII wieku świątynia została przebudowana, dobudowano kruchtę, przedłużono nawę oraz wybudowano wieżyczkę. Później był jeszcze kilkakrotnie restaurowany, m.in. w latach 1846-47. W 1967 roku odbyła się uroczysta koronacja figury Matki Bożej przez prymasa Stefana Wyszyńskiego i kardynała Karola Wojtyłę. Od 1706 roku paulini spisali kilkaset uzdrowień fizycznych i duchowych, stąd sanktuarium stało się i jest obecnie regularnie uczęszczanym miejscem pielgrzymkowym. Obok sanktuarium znajduje się późnobarokowy klasztor z XVII w. oraz współczesne kapliczki różańcowe, ołtarz polowy i kaplica na źródłach Leśniówki. Główne uroczystości odbywają się 2 VII oraz w pierwszą niedzielę po tej dacie.