Na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej w początkach drugiego tysiąclecia wzniesiono pierwsze grody obronne, które chronić miały szlaki handlowe w tworzącym się państwie piastowskim. W XIV wieku za czasów panowania Kazimierza Wielkiego na pograniczu polsko-czeskim, często w miejscu drewnianych grodów, wybudowano szereg warownych zamków m.in. w Ojcowie, Olsztynie, Lelowie, Bobolicach i Mirowie, w celu zabezpieczenia ówczesnej stolicy – Krakowa i ochrony granic państwa. Powstał w ten sposób system obronny zamków, uzupełniony niewielkimi strażnicami, ufortyfikowanymi klasztorami i kościołami. Duży wkład w utworzenie takiego systemu wniosły również możne rody szlacheckie, które wybudowały na tym terenie swe warowne siedziby m.in. w Ogrodzieńcu, Smoleniu, Bydlinie, Pilicy, Morsku, Udorzu, Rabsztynie, Pieskowej Skale, Korzkwi, Lipowcu i Rudnie. Jurajskie zamki budowane były najczęściej na szczytach wzniesień, pośród trudno dostępnych skał wapiennych, stąd wzięła się ich nazwa – „Orle Gniazda”. Niestety, dziś większość tych wspaniałych budowli możemy oglądać tylko jako ruiny. Przyczyniły się do tego głównie wojny szwedzkie, w czasie których ograbiono i zniszczono większość zamków, a później rozbiory i restrykcyjna polityka zaborców. Na szczęście w ostatnim czasie ponowione zostały próby rekonstrukcji tych historycznych budowli i zostały odbudowane z ruin zamki w Bobolicach i Korzkwi.

OLSZTYN. Pierwsze wzmianki o olsztyńskiej warowni pochodzą z roku 1349. W tym czasie król Kazimierz Wielki poddał gruntownej przebudowie niegdyś drewniany gród i na jego miejscu powstała murowana twierdza. Zamek miał ochraniać zachodnie granice Królestwa Polskiego przed najazdem od strony Śląska i Czech, lecz pełnił także funkcję więzienia królewskiego. W połowie XV wieku rozbudowa twierdzy poszła w kierunku południowo zachodnim. Kolejnego jej etapu dokonał Piotr Opaliński w latach 1540-51. W 1587 roku zamek zaatakowany został przez wojska austriackie arcyksięcia Maksymiliana, pretendenta do tronu polskiego. Dramatyczna obrona powiodła się, lecz sama budowla mocno ucierpiała. W roku 1655 zamek został zdobyty i zniszczony przez Szwedów. Od tej pory popadał w ruinę. W XVIII wieku powoli rozbierane mury stanowiły źródło budulca na odbudowywany w tym czasie po pożarze kościół. Do dziś z zamku zachowały się mury części mieszkalnej, wieże: cylindryczna (stołp) i kwadratowa (Starościńska), fragmenty murów budynków gospodarczych, częściowo także piwnice oraz odkryte w czasie badań archeologicznych fundamenty kuźnicy i ślady dymarek.

OSTRĘŻNIK. Powszechnie uważa się, że zamek w Ostrężniku wzniesiono z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego w połowie XIV wieku. Być może budowla nigdy nie została ukończona i nikt w niej nie mieszkał. Niektóre źródła mówią, że mogła się w niej mieścić siedziba rozbójników albo więzienie, w którym królowie trzymali bez sądu swych przeciwników politycznych. W skład kompleksu obronnego wchodził zamek górny mieszczący się na stromej skale i przedzamcze, pełniące funkcje gospodarcze. Do dziś z tajemniczej strażnicy, o której nie ma żadnej wzmianki w kronikach, przetrwały tylko niewielkie fragmenty murów o wysokości nie przekraczającej jednego metra.

SULISZOWICE. Warownia w Suliszowicach została wzniesiona prawdopodobnie pod koniec XIV wieku za panowania króla Kazimierza Wielkiego przez ówczesnego wójta suliszowieckiego. Dostęp do budowli w kształcie wieży był możliwy przy użyciu drabin. Poza wysoką, okrągłą basztą istniał tu budynek mieszkalny dla załogi, oraz wieża bramna. Brak przekazów o strażnicy w Suliszowicach może sugerować, że była krótko użytkowana i szybko opuszczona. U podnóża skały widnieją tylko słabo zachowane resztki zabudowań gospodarczych i muru okalającego majdan.

PRZEWODZISZOWICE. Trudno jest określić czas powstania warowni w Przewodziszowicach. Jedne źródła podają, że zbudowano ją w połowie XIV wieku na polecenie Kazimierza Wielkiego. Niektórzy historycy sądzą natomiast, iż zamek wzniósł w latach 1370-91 książę Władysław Opolczyk, który w tym czasie był właścicielem wsi. Najsłynniejszym mieszkańcem skalnej twierdzy był rycerz Mikołaj Kornicz, zwany Siestrzeńcem. W latach 1424-44 wieś była własnością tego sławnego rozbójnika, a zamek wykorzystywał rzekomo jako jedną z baz dla swych łupieżczych wypraw. Popadł w ruinę u schyłku XV lub na początku XVI wieku. Warownia w Przewodziszowicach miała charakter wieży obronnej, do której dostęp był możliwy przy użyciu długich drabin. Do dziś zachował się na krawędzi skały duży fragment kamiennego muru wtapiającego się w nierówności skalne. Wokół skały widoczne są ślady umocnień ziemnych, które otaczały istniejący tu majdan.

ŁUTOWIEC. Wieża mieszkalno-obronna w Łutowcu wzniesiona została najprawdopodobniej na przełomie XIII i XIV wieku. Zniszczeniu uległa na początku wieku XVI, a następnie została opuszczona. Strażnica nie była wzmiankowana w żadnych dokumentach i nie ma pewności, czy została zbudowana za panowania Kazimierza Wielkiego, czy później, przez księcia Władysława Opolczyka. Do dziś po fortyfikacji pozostały bardzo nikłe ślady. BOBOLICE. Zamek w Bobolicach powstał za Kazimierza Wielkiego w połowie XIV wieku. Prawdopodobnie wcześniej istniał tu drewniany gród. W 1370 roku z rąk Ludwika Węgierskiego otrzymał go Władysław Opolczyk, lecz w 1396 roku Władysław Jagiełło zbrojnie mu go odebrał. W XV i XVI wieku zamek poddany został przebudowie przez kolejnych właścicieli, którymi byli między innymi Myszkowscy i Męcińscy. W czasie „potopu szwedzkiego” w roku 1657 zamek legł w gruzach i przez kilkaset lat, mimo podejmowanych prób, nie został odbudowany. Ostatecznie opuszczony w drugiej połowie XVIII wieku popadł w ruinę. Obecnie właścicielami zamku są bracia Laseccy, którzy po przeprowadzeniu badań archeologicznych w roku 2001 rozpoczęli odbudowę obiektu. Zamek jest prawie odbudowany, a jego część została udostępniona turystom.

MIRÓW. Zamek w Mirowie powstał w połowie XIV wieku za panowania Kazimierza Wielkiego. Początkowo był własnością Lisów z Koziegłów, potem należał do Władysława Opolczyka. W roku 1396 oskarżony o współpracę z Czechami Władysław Opolczyk został pozbawiony swych dóbr przez Władysława Jagiełłę. Po zbrojnym przejęciu zamku został przekazany pod zarząd Krystyna z Koziegłów i przez pewien czas pełnił rolę mieszkalno-obronnej siedziby rycerskiej. W kolejnych latach zamek kilkakrotnie zmieniał właścicieli, pod koniec XV stulecia przeszedł w ręce Myszkowskich, pod panowaniem których pozostał przez 144 lata. W tym czasie został przebudowany i osiągnął szczyt swej świetności. Gdy jednak dalsza rozbudowa siedziby stała się niemożliwa, zamek odsprzedano Janowi Korycińskiemu, a później rodzinie Męcińskich. W czasie „potopu szwedzkiego” zamek został mocno zniszczony. Mimo iż Męcińscy podejmowali prace remontowe, dalej popadał w ruinę i w roku 1787 został ostatecznie opuszczony. Zamek mirowski jest dosko-nałym przykładem dopasowania murów budowli do skały wapiennej, na której stanął. Brak tu praktycznie prostych odcinków muru, a charakterystyczne naroże w kierunku spadu wzgórza przypomina dziób statku. Obecnie zamek znajdujący się od niedawna w rękach braci Laseckich, poddawany jest rekonstrukcji.

MORSKO. Zamek Bąkowiec w Morsku powstał prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku jako zamek rycerski. Zamek górny posiadał mury dopasowane do skały wapiennej, a od wschodniej, łagodnie opadającej strony wzgórza, istniało podzamcze z zabudowaniami gospodarczymi. U podnóża pionowo spadającej skały była wykuta głęboka studnia. Wstęp na zamek możliwy był tylko przy użyciu długich drabin. Wieś Morsko w 1327 roku przekazana została przez Władysława Łokietka zakonnikom z Mstowa. Pierwsza wzmianka o Bąkowcu i jego właścicielu Mikołaju Strzale pochodzą z roku 1390. Przez wieki był własnością Jana z Sieciechowic, rodziny Zborowskich, Brzeskich i Giebułtowskich. Zamek, który w swoich założeniach obronnych nie uwzględniał możliwości użycia broni palnej, w XVII wieku został opuszczony. W 1927 roku teren zakupił architekt Witold Czeczott i dobudował do istniejących ruin kamienny dom. Obecnie wokół zamku mieści się całoroczny ośrodek wypoczynkowy z działającym zimą wyciągiem narciarskim.

KOZIEGŁOWY. W przeciwieństwie do innych zamków na Jurze, zamek w Koziegłowach nie był usytuowany na wzniesieniu. Wybudowany został na terenach bagiennych a jego umocnienie stanowiły dwie linie wałów oraz głęboka fosa. Składał się z wieży bramnej, budynku mieszkalnego i niewielkiego dziedzińca, a wjazd do niego prowadził przez groblę usypaną na bagnach. Murowany zamek powstał w XIV wieku na miejscu drewniano-ziemnej XIII-wiecznej konstrukcji. Był najbardziej na zachód wysuniętą strażnicą Królestwa Polskiego, a swe położenie zawdzięczał przechodzącemu tędy szlakowi handlowemu z Krakowa do Opola i Lelowa. W 1519 roku zamek został odkupiony od Koziegłowskich przez biskupa Jana Konarskiego i od tej pory stanowił własność biskupów krakowskich. Jak podają źródła jeszcze w XVI wieku popadł w ruinę i został opuszczony. W XVIII wieku został całkowicie rozebrany a kamienny budulec wykorzystano do budowy pobliskiej drogi.

SIEWIERZ. Zamek siewierski wzniesiono najprawdopodobniej w XIV wieku pośród bagien na usypanej sztucznej wyspie o wysokości około 10 metrów i średnicy liczącej prawie 80 metrów. Od roku 1443 miasto Siewierz, a z nim i zamek, stało się własnością biskupów krakowskich. Pierwotnie wzniesiony na nieregularnym planie, był przebudowywany wielokrotnie na przestrzeni od XV do XVIII wieku, tak, że całkowicie zatracił swój pierwotny kształt. Największej rozbudowy dokonano w latach 1553-1574 tworząc zabudowania mieszkalne. W roku 1657 został spalony przez Szwedów, jednak wkrótce odbudowany był użytkowany do końca wieku XVIII. Zamek w Siewierzu posiadał bardzo dobrze przemyślany system obronny. Otaczające go bagna były naturalną barierą, wzmocnioną dodatkowo przez fosę. Od północy dostępu do zamku bronił barbakan oraz wieża z szeregiem otworów strzelniczych. Po roku 1789, gdy Księstwo Siewierskie należące do biskupów krakowskich przeszło na własność skarbu państwa, zamek w Siewierzuzaczął popadać w ruinę. Przez wiele lat opuszczony obiekt był zamknięty, jednak w ostatnim czasie rozpoczęto prace adaptacyjne, zrekonstruowano most zwodzony a na wieży zamkowej udostępniona została platforma widokowa dla turystów.

OGRODZIENIEC. Zamek ogrodzieniecki, położony na najwyższym wzniesieniu w środkowej Jurze, powstał w XIV wieku. Pierwsze wzmianki w dokumentach wymieniają jako właścicieli Włodka z Ogrodzieńca i rodzinę Sulimczyków. W tym czasie, jak ustaliły badania archeologiczne, powstała budowla w centralnej części obecnego zamku. W 1523 roku stał się własnością rodziny Bonerów, którzy podjęli się dzieła przebudowy. Wcześniej istniejąca budowla została całkowicie rozebrana, a odbudowę wspaniałej renesansowej siedziby magnackiej ostatecznie ukończono w 1545 roku. Kolejni właściciele – Firlejowie kontynuowali rozbudowę zamku aż do roku 1655, do najazdu przez wojska szwedzkie. Mimo zmyślnie skonstruowanych systemów obronnych Szwedzi zdobyli zamek i przez jakiś czas urzędowali w nim ograbiając go iniszcząc w znacznym stopniu. Wkrótce jednak zostali wyparci przez kasztelana krakowskiego Stanisława Warszyckiego, który zamek odbudował. W czasie kolejnej wojny polsko-szwedzkiej w 1702 roku zamek ponownie został zdobyty i podpalony. Od tej pory nieodwracalnie popadał w ruinę. Ostatnia mieszkanka, ze względu na niebezpieczeństwo zarwania stropów, opuściła zamek około roku 1810. Powoli rozbierany na materiał budowlany, dopiero po II wojnie światowej poddany został pracom remontowo-zabezpieczającym. Obecnie jako trwała ruina udostępniony jest do zwiedzania turystom, a na terenie dziedzińca organizowane są liczne imprezy plenerowe, m.in. turnieje rycerskie.

GÓRA BIRÓW. Nieopodal ruin ogrodzienieckiego zamku, na sąsiednim wzgórzu zwanym Górą Birów, znajduje się współczesna rekonstrukcja murów istniejącego tu przed wiekami drewnianego grodziska. Odkryte początki bytności człowieka na Górze Birów sięgają 30 tysięcy lat wstecz. W tym czasie w tutejszych jaskiniach były zakładane obozowiska przez łowców niedźwiedzi i reniferów. W II i III tysiącleciup.n.e. istniały tu pracownie wykonujące narzędzia z pozyskiwanego ze skał krzemienia. Znaleziska archeologiczne mówią również o istnieniu tutaj w VI–V wieku p.n.e. osady kultury łużyckiej, po której pozostały naczynia oraz żelazne i brązowe ozdoby. W wieku IV-V n.e. Górę Birów zamieszkiwały plemiona germańskie. Ostatnią osadą na Górze Birów była od VIII wieku osada słowiańska. W XIII wieku, lub jak niektórzy podają, na początku wieku XIV, szczyt góry został ufortyfikowany. Wzniesiono wał o konstrukcji kamienno-drewnianej, co wskazuje, że była to strażnica wojskowa. Świadczą o tym znaleziska – strzały, bełty, topory i inne militaria. Gród został zniszczony przez pożar w czasie walk polsko-czeskich w I połowie XIV wieku. Nigdy nie został odbudowany, natomiast wkrótce na sąsiednim wzgórzu wybudowano zamek „Ogrodzieniec”.

PILICA. W 1577 roku Pilica została zakupiona przez Wojciecha Padniewskiego, który w 1602 roku rozpoczął budowę zamku. W rękach rodziny Padniewskich zamek pozostał tylko do roku 1611, kiedy to zmarł syn Wojciecha – Stanisław, a spadkobiercy sprzedali majątek księciu Jerzemu Zbaraskiemu. Książę ukończył budowę, wyremontował istniejące pomieszczenia oraz bogato je wyposażył. Po śmierci Zbaraskiego Pilicę odziedziczył jego krewny książę Konstanty Wiśniowiecki, a kolejnym właścicielem został jego zięć – Stanisław Warszycki. Za jego panowania nastąpiła kolejna rozbudowa zamku oraz budowa okazałych fortyfikacji z sześcioma bastionami. W 1655 roku zamek zajęli Szwedzi i zrabowali dużą część majątku, lecz po kilku miesiącach został odbity przez wojska Warszyckiego. Kolejny napad Szwedów w 1705 roku ponownie zakończył się zajęciem zamku, jego zrabowaniem i zniszczeniem. W 1730 roku właścicielką Pilicy została Maria Józefa Sobieska. Nowa właścicielka odbudowała zamek czyniąc go wspaniałą rezydencją, lecz jej spadkobiercy zadłużyli majątek i przez kolejne lata budowla często zmieniała właścicieli i popadała w ruinę. Ponownie do świetności zamek powrócił w latach 1874-1887, kiedy to właściciel majątku – Leon Epstein dokonał gruntownego remontu. W 1908 roku zamek kupił Kazimierz Arkuszewski i był właścicielem aż do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie majątek upaństwowiono, a dziś, mimo iż został zakupiony przez Barbarę Piasecką-Johnson i przeprowadzono w nim wstępne prace remontowe, niszczeje z przyczyny nieporozumień własnościowych.

SMOLEŃ. Zamek w Smoleniu od XIII wieku był siedzibą rodu Toporczyków, którzy z czasem przyjęli nazwisko Pileckich. Już w XIII wieku wznosiła się tu drewniano-ziemna fortyfikacja, która uległa spaleniu w czasie walk Władysława Łokietka z Wacławem II. Z pożogi uratowała się jedynie wysoka okrągła kamienna wieża, do której dobudowano z czasem dom mieszkalny oraz mury otaczające dziedziniec wschodni. Wkrótce też powstał po przeciwnej stronie wzgórza drugi dziedziniec z zabudowaniami gospodarczymi i głęboką na ponad 200 metrów studnią. W roku 1590, po śmierci ostatniego z rodu Pileckich, smoleński zamek przeszedł w ręce rodziny Padniewskich. Kiedy Padniewscy wybudowali w Pilicy nową siedzibę, został opuszczony. W 1655 roku zamek spalili Szwedzi i tak dotrwał on do naszych czasów. Obecnie obejrzeć można dobrze zachowane grube mury obwodowe obydwu zamków, ślady po pomieszczeniach gospodarczych, otwór bramny oraz charakterystyczną górującą nad wzgórzem wspaniałą basztę.

UDÓRZ. Wieś Udórz była wspominana w źródłach pisanych już w roku 1232, lecz nigdy nie pojawiła się informacja o istnieniu zamku. Jedyny dokument wspominający o „śladach ruin zameczku” pochodzi z XVIII wieku. Na tej podstawie historycy wnioskują, że budowę zamku mógł rozpocząć na przełomie XIV i XV wieku Iwo z Obiechowa herbu Wieniawa, który w owym czasie był właścicielem wsi. Nie wiadomo natomiast, z jakich powodów budowy nie ukończono i zamek nie został zamieszkany.

RYCZÓW. Nieopodal głównego skrzyżowania dróg w Ryczowie znajduje się ostaniec Grodzisko z pozostałościami małej średniowiecznej strażnicy warownej. Była to typowa samotnie stojąca, wysoka wieża otoczona fosą i ostrokołem. Do strażnicy dostać się można było tylko po linach lub drabinach. U podnóża budowli znajdowało się podzamcze z zabudowaniami gospodarczymi. Tego typu strażnice w pewnym momencie straciły swe znaczenie militarne, a jako budowla mało reprezentacyjna, nie nadająca się do rozbudowy, została opuszczona. Dziś po strażnicy pozostał niewielki fragment muru na szczycie skały. Jeszcze na początku XX wieku zachowały się znacznie większe jej fragmenty, jednak wraz z częścią skały runęły w dół i zapewne posłużyły do budowy pobliskich gospodarstw.

BYDLIN. Strażnica w Bylinie powstała prawdopodobnie w XIV wieku w ramach umacniania granic ze Śląskiem. Składała się z wieży, budynku mieszkalnego i przylegającego do nich dziedzińca. W pierwszej połowie XVI wieku Bydlin przeszedł na własność Bonerów, a budowlę, która utraciła swoje walory obronne, zamieniono na kościół. W dobie reformacji, około roku 1570, nowy właściciel – Jan Firlej, zamienił kościół na zbór ariański. W 1594 roku Mikołaj Firlej, syn Jana, przywrócił poprzedni charakter kościołowi, nadając mu nazwę Świętego Krzyża. W 1655 roku  kościół zniszczyli Szwedzi. 80 lat później został odbudowany, ale wciąż ograbiany przez panoszące się po Polsce obce wojska, został definitywnie opuszczony pod koniec XVII wieku. Popadał w ruinę, co przyspieszyła jeszcze rozbiórka muru obwodowego, z którego kamień posłużył jako materiał budowlany.

RABSZTYN. Średniowieczny zamek rycerski w Rabsztynie powstał w czasach Kazimierza Wielkiego w XIV wieku. Była to okazała budowla z wysoką okrągłą wieżą. Zamek wielokrotnie zmieniał właścicieli. Byli nimi: Spytko z Melsztyna, rodzina Toporczyków zwana Rabsztyńskimi, później m.in. Bonerowie, aż na początku XVII wieku przeszedł w ręce Zygmunta Myszkowskiego. Jeszcze przed rokiem 1615 powstał tu zamek dolny, przyklejony do skały, na której stała stara twierdza. Barokowy pałac, będący typową rezydencją magnacką, przetrwał do 1657 roku, kiedy to został spalony przez Szwedów. Po „potopie szwedzkim” został tylko częściowo odbudowany ze zniszczeń. Na początku XVIII wieku wybudowano u podnóża zamku dwór starościński i folwark, a sam zamek popadał w coraz większą ruinę. W połowie XIX wieku zniszczenia dopełniła miejscowa ludność rozbierając zamkowe mury dla odzyskania budulca, a w 1901 poszukiwacze skarbów wysadzili w powietrze wysoką cylindryczną wieżę. W takim stanie zamek przetrwał do dziś. Jednak od kilku lat prowadzone są tam prace zabezpieczające, odbudowano część murów, dwa mosty oraz zrekonstruowano bramę wjazdową.

SŁAWKÓW. Zamek w Sławkowie zbudowany został około roku 1280 przez biskupa krakowskiego Pawła z Przymankowa, a pierwsze wzmianki pisane o nim pochodzą z roku 1289, kiedy to Henryk IV Probus zajął zamki w Sławkowie i Pieskowej Skale, i oddał w zarząd burgrabiemu Henrykowi z Woszowa. Następcą biskupa Pawła był Jan Muskata, który rozbudował zamek, otaczając go wałem ziemnym i fosą. W 1455 roku zamek został zniszczony przez zaciężne polsko-morawskie oddziały, walczące u boku Kazimierza Jagiellończyka przeciwko Krzyżakom. Zamek nie został już odbudowany. Do dziś zachowały się jedynie mury przyziemia wieży mieszkalnej wraz z tajnym przejściem.

PIESKOWA SKAŁA. Zamek w Pieskowej Skale powstał w czasach Kazimierza Wielkiego jako gotycka strażnica i był usytuowany nieco wyżej na skale zwanej Dorotką. W 1377 roku Ludwik Węgierski nadał zamek rodzinie Szafrańców, której był siedzibą do roku 1608. W tym czasie został rozbudowany i stał się typową renesansową siedzibą magnacką. Nowa budowla powstała w miejscu dawnego podzamcza. W roku 1640 zamek stał się własnością Michała Zebrzydowskiego, który go ufortyfikował. W 1718 roku pożar zniszczył budowlę, która jednak została odbudowana 60 lat później przez Hieronima Wielopolskiego. W II połowie XIX wieku był własnością Mieroszewskich i to oni odremontowali go po kolejnym pożarze w roku 1850. Po 1905 roku zamek wykupiono w celu zorganizowania pensjonatu. Dopiero po II wojnie światowej w latach 1948-64 przeprowadzono dokładne prace badawcze, a następnie budowlane. W ten sposób przywrócono mu wygląd z czasów największej jego świetności. Zamek otoczony jest malowniczym parkiem, u jego podnóża roztaczają się stawy założone jeszcze w XVI wieku. Obecnie jest siedzibą filii Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu.

OJCÓW. Zamek w Ojcowie wzniósł Kazimierz Wielki. Leżąca przy drodze handlowej Kraków-Wrocław fortyfikacja była istotnym punktem kontroli szlaku handlowego. Do końca istnienia Rzeczypospolitej był siedzibą starostwa. W XVI wieku m.in. urzędował tu Jan Boner, a w XVIII wieku rodziny Łubieńskich i Załuskich. Pierwotnie zamek składał się z dwóch części. Pierwszą z nich był budynek mieszkalny i dziedziniec z głęboką, wykutą w skale studnią. Druga, nieregularna w swej formie część zamku z charakterystyczną wieżą, spoczywała na nieco wyżej położonej niewielkiej skale. W połowie XVII wieku wybudowano trzeci element – budynek mieszkalny, usytuowany na południowej skale wychodzącej daleko poza obrys muru obronnego. Ponad zamkiem górowała wysoka kamienna baszta, która w wyniku przebudowy w XIX wieku uległa znacznemu obniżeniu. Wejście odbywało się przez pomost oparty na widocznych do dziś filarach, oraz wyposażoną w dębowe wrota wieżę bramną. W połowie XIX wieku zamek rozebrano w celu przebudowy jednak samej rekonstrukcji nie doprowadzono do końca. Poza wcześniej wspomnianą basztą, jedyną zachowaną częścią jest wieża bramna wybudowana w stylu neogotyckim pod koniec XIX wieku. KORZKIEW. Pierwsze dokumenty z 1352 roku mówią o górze Korzkiew, na której znajdował się zamek wzniesiony tu przez ród herbu Syrokomla. W XV wieku był on własnością mieszczanina Piotra Krupka, następnie znalazł się w rękach rodziny Ługowskich. W XVI wieku został przebudowany i zatracił cechy zamku średniowiecznego. Nowo wzniesiona budowla miała kształt murów idealnie dopasowany do form skał. Nieregularny piętrowy budynek, posiadający wykute w skale piwnice, okalał mur z budynkiem bramnym. W czasie „potopu szwedzkiego” zamek zapewne został zniszczony, skoro dokumenty wspominają o jego odbudowie w II połowie XVII wieku. W latach następnych był własnością Wodzickich, Dębowskich i Czackich. Od 1720 roku do końca XIX wieku służył jako rezydencja myśliwska. Po II wojnie światowej zamek był czynny, jednak z czasem popadł w ruinę. Pod koniec lat 90. stał się własnością prywatną. Nowy właściciel rozpoczął odbudowę warowni. Obecnie w częściowo odrestaurowanym obiekcie znajduje się hotel, oraz sale konferencyjne. Dalsze prace trwają. Docelowo planowane jest zagospodarowanie całego wzgórza zamkowego i jego okolicy.

LIPOWIEC. Zamek Lipowiec w Wygiełzowie wzniesiony został w XIII wieku jako drewniany dwór obronny i aż do roku 1789 pozostawał własnością biskupów krakowskich. Około roku 1295 zamek został rozbudowany przez biskupa Jana Muskatę. Z tamtego okresu pochodzi do dziś zachowana okrągła kamienna wieża. W XV wieku zamek uległ kolejnej rozbudowie. Prawie przez cały czas swego istnienia, aż do końca XVIII wieku spełniał rolę więzienia dla duchownych. W XVI wieku osadzani w nim byli zwolennicy reformacji, a w wieku XVIII księża nie przestrzegający zasad moralnych. W roku 1657 zamek spalili Szwedzi. Dopiero po 75 latach został odbudowany. Po roku 1789 budynek został zajęty przez wojska austriackie. W roku 1800 w zamku wybuchł pożar, który go częściowo zniszczył. Pomimo uszkodzeń był zamieszkiwany do roku 1849. Później popadł w ruinę i dopiero prace przeprowadzone po II wojnie światowej zabezpieczyły budowlę przed dalszym rozpadem. Obecnie jest udostępniony stępniony turystom, a roztaczający się widok z wieży zamkowej jest godny polecenia.

TENCZYN. Najstarsze informacje o zamku Tenczyn w Rudnie pochodzą z roku 1319. Wzniósł go prawdopodobnie Andrzej z Morawicy, który od nazwy zamku przyjął nazwisko Tenczyński. Gotycka budowla posiadała trzy wieże okrągłe i jedną kwadratową. Dostępu do zamku broniły mury obronne oraz wieża przedbramna w formie rondla. Około roku 1570 został rozbudowany przez Jana Tenczyńskiego, stając się wspaniałą rezydencją renesansową. W roku 1610 umocniono go pięciobocznymi bastionami i barbakanem. Podczas „potopu szwedzkiego” po długim oblężeniu zamek został poddany, co jednak nie uchroniło go przed złupieniem i podpaleniem. W roku 1683 po śmierci ostatniego właściciela z rodu Tenczyńskich, zamek, jako wiano jego córki, stał się własnością rodziny Opalińskich. Na przestrzeni lat próbowano podnieść budowlę z ruin, jednak pożar w roku 1768 strawił go doszczętnie. Do II wojny światowej pozostający w ruinie zamek należał do rodziny Potockich. Po wojnie podjęto próby zabezpieczenia ruin, jednak zamku nie odbudowano.

Na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej w początkach drugiego tysiąclecia wzniesiono pierwsze grody obronne, które chronić miały szlaki handlowe w tworzącym się państwie piastowskim. W XIV wieku za czasów panowania Kazimierza Wielkiego na pograniczu polsko-czeskim, często w miejscu drewnianych grodów, wybudowano szereg warownych zamków m.in. w Ojcowie, Olsztynie, Lelowie, Bobolicach i Mirowie, w celu zabezpieczenia ówczesnej stolicy – Krakowa i ochrony granic państwa. Powstał w ten sposób system obronny zamków, uzupełniony niewielkimi strażnicami, ufortyfikowanymi klasztorami i kościołami. Duży wkład w utworzenie takiego systemu wniosły również możne rody szlacheckie, które wybudowały na tym terenie swe warowne siedziby m.in. w Ogrodzieńcu, Smoleniu, Bydlinie, Pilicy, Morsku, Udorzu, Rabsztynie, Pieskowej Skale, Korzkwi, Lipowcu i Rudnie. Jurajskie zamki budowane były najczęściej na szczytach wzniesień, pośród trudno dostępnych skał wapiennych, stąd wzięła się ich nazwa – „Orle Gniazda”. Niestety, dziś większość tych wspaniałych budowli możemy oglądać tylko jako ruiny. Przyczyniły się do tego głównie wojny szwedzkie, w czasie których ograbiono i zniszczono większość zamków, a później rozbiory i restrykcyjna polityka zaborców. Na szczęście w ostatnim czasie ponowione zostały próby rekonstrukcji tych historycznych budowli i zostały odbudowane z ruin zamki w Bobolicach i Korzkwi.

OLSZTYN. Pierwsze wzmianki o olsztyńskiej warowni pochodzą z roku 1349. W tym czasie król Kazimierz Wielki poddał gruntownej przebudowie niegdyś drewniany gród i na jego miejscu powstała murowana twierdza. Zamek miał ochraniać zachodnie granice Królestwa Polskiego przed najazdem od strony Śląska i Czech, lecz pełnił także funkcję więzienia królewskiego. W połowie XV wieku rozbudowa twierdzy poszła w kierunku południowo zachodnim. Kolejnego jej etapu dokonał Piotr Opaliński w latach 1540-51. W 1587 roku zamek zaatakowany został przez wojska austriackie arcyksięcia Maksymiliana, pretendenta do tronu polskiego. Dramatyczna obrona powiodła się, lecz sama budowla mocno ucierpiała. W roku 1655 zamek został zdobyty i zniszczony przez Szwedów. Od tej pory popadał w ruinę. W XVIII wieku powoli rozbierane mury stanowiły źródło budulca na odbudowywany w tym czasie po pożarze kościół. Do dziś z zamku zachowały się mury części mieszkalnej, wieże: cylindryczna (stołp) i kwadratowa (Starościńska), fragmenty murów budynków gospodarczych, częściowo także piwnice oraz odkryte w czasie badań archeologicznych fundamenty kuźnicy i ślady dymarek.

OSTRĘŻNIK. Powszechnie uważa się, że zamek w Ostrężniku wzniesiono z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego w połowie XIV wieku. Być może budowla nigdy nie została ukończona i nikt w niej nie mieszkał. Niektóre źródła mówią, że mogła się w niej mieścić siedziba rozbójników albo więzienie, w którym królowie trzymali bez sądu swych przeciwników politycznych. W skład kompleksu obronnego wchodził zamek górny mieszczący się na stromej skale i przedzamcze, pełniące funkcje gospodarcze. Do dziś z tajemniczej strażnicy, o której nie ma żadnej wzmianki w kronikach, przetrwały tylko niewielkie fragmenty murów o wysokości nie przekraczającej jednego metra.

SULISZOWICE. Warownia w Suliszowicach została wzniesiona prawdopodobnie pod koniec XIV wieku za panowania króla Kazimierza Wielkiego przez ówczesnego wójta suliszowieckiego. Dostęp do budowli w kształcie wieży był możliwy przy użyciu drabin. Poza wysoką, okrągłą basztą istniał tu budynek mieszkalny dla załogi, oraz wieża bramna. Brak przekazów o strażnicy w Suliszowicach może sugerować, że była krótko użytkowana i szybko opuszczona. U podnóża skały widnieją tylko słabo zachowane resztki zabudowań gospodarczych i muru okalającego majdan.

PRZEWODZISZOWICE. Trudno jest określić czas powstania warowni w Przewodziszowicach. Jedne źródła podają, że zbudowano ją w połowie XIV wieku na polecenie Kazimierza Wielkiego. Niektórzy historycy sądzą natomiast, iż zamek wzniósł w latach 1370-91 książę Władysław Opolczyk, który w tym czasie był właścicielem wsi. Najsłynniejszym mieszkańcem skalnej twierdzy był rycerz Mikołaj Kornicz, zwany Siestrzeńcem. W latach 1424-44 wieś była własnością tego sławnego rozbójnika, a zamek wykorzystywał rzekomo jako jedną z baz dla swych łupieżczych wypraw. Popadł w ruinę u schyłku XV lub na początku XVI wieku. Warownia w Przewodziszowicach miała charakter wieży obronnej, do której dostęp był możliwy przy użyciu długich drabin. Do dziś zachował się na krawędzi skały duży fragment kamiennego muru wtapiającego się w nierówności skalne. Wokół skały widoczne są ślady umocnień ziemnych, które otaczały istniejący tu majdan.

ŁUTOWIEC. Wieża mieszkalno-obronna w Łutowcu wzniesiona została najprawdopodobniej na przełomie XIII i XIV wieku. Zniszczeniu uległa na początku wieku XVI, a następnie została opuszczona. Strażnica nie była wzmiankowana w żadnych dokumentach i nie ma pewności, czy została zbudowana za panowania Kazimierza Wielkiego, czy później, przez księcia Władysława Opolczyka. Do dziś po fortyfikacji pozostały bardzo nikłe ślady. BOBOLICE. Zamek w Bobolicach powstał za Kazimierza Wielkiego w połowie XIV wieku. Prawdopodobnie wcześniej istniał tu drewniany gród. W 1370 roku z rąk Ludwika Węgierskiego otrzymał go Władysław Opolczyk, lecz w 1396 roku Władysław Jagiełło zbrojnie mu go odebrał. W XV i XVI wieku zamek poddany został przebudowie przez kolejnych właścicieli, którymi byli między innymi Myszkowscy i Męcińscy. W czasie „potopu szwedzkiego” w roku 1657 zamek legł w gruzach i przez kilkaset lat, mimo podejmowanych prób, nie został odbudowany. Ostatecznie opuszczony w drugiej połowie XVIII wieku popadł w ruinę. Obecnie właścicielami zamku są bracia Laseccy, którzy po przeprowadzeniu badań archeologicznych w roku 2001 rozpoczęli odbudowę obiektu. Zamek jest prawie odbudowany, a jego część została udostępniona turystom.

MIRÓW. Zamek w Mirowie powstał w połowie XIV wieku za panowania Kazimierza Wielkiego. Początkowo był własnością Lisów z Koziegłów, potem należał do Władysława Opolczyka. W roku 1396 oskarżony o współpracę z Czechami Władysław Opolczyk został pozbawiony swych dóbr przez Władysława Jagiełłę. Po zbrojnym przejęciu zamku został przekazany pod zarząd Krystyna z Koziegłów i przez pewien czas pełnił rolę mieszkalno-obronnej siedziby rycerskiej. W kolejnych latach zamek kilkakrotnie zmieniał właścicieli, pod koniec XV stulecia przeszedł w ręce Myszkowskich, pod panowaniem których pozostał przez 144 lata. W tym czasie został przebudowany i osiągnął szczyt swej świetności. Gdy jednak dalsza rozbudowa siedziby stała się niemożliwa, zamek odsprzedano Janowi Korycińskiemu, a później rodzinie Męcińskich. W czasie „potopu szwedzkiego” zamek został mocno zniszczony. Mimo iż Męcińscy podejmowali prace remontowe, dalej popadał w ruinę i w roku 1787 został ostatecznie opuszczony. Zamek mirowski jest dosko-nałym przykładem dopasowania murów budowli do skały wapiennej, na której stanął. Brak tu praktycznie prostych odcinków muru, a charakterystyczne naroże w kierunku spadu wzgórza przypomina dziób statku. Obecnie zamek znajdujący się od niedawna w rękach braci Laseckich, poddawany jest rekonstrukcji.

MORSKO. Zamek Bąkowiec w Morsku powstał prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku jako zamek rycerski. Zamek górny posiadał mury dopasowane do skały wapiennej, a od wschodniej, łagodnie opadającej strony wzgórza, istniało podzamcze z zabudowaniami gospodarczymi. U podnóża pionowo spadającej skały była wykuta głęboka studnia. Wstęp na zamek możliwy był tylko przy użyciu długich drabin. Wieś Morsko w 1327 roku przekazana została przez Władysława Łokietka zakonnikom z Mstowa. Pierwsza wzmianka o Bąkowcu i jego właścicielu Mikołaju Strzale pochodzą z roku 1390. Przez wieki był własnością Jana z Sieciechowic, rodziny Zborowskich, Brzeskich i Giebułtowskich. Zamek, który w swoich założeniach obronnych nie uwzględniał możliwości użycia broni palnej, w XVII wieku został opuszczony. W 1927 roku teren zakupił architekt Witold Czeczott i dobudował do istniejących ruin kamienny dom. Obecnie wokół zamku mieści się całoroczny ośrodek wypoczynkowy z działającym zimą wyciągiem narciarskim.

KOZIEGŁOWY. W przeciwieństwie do innych zamków na Jurze, zamek w Koziegłowach nie był usytuowany na wzniesieniu. Wybudowany został na terenach bagiennych a jego umocnienie stanowiły dwie linie wałów oraz głęboka fosa. Składał się z wieży bramnej, budynku mieszkalnego i niewielkiego dziedzińca, a wjazd do niego prowadził przez groblę usypaną na bagnach. Murowany zamek powstał w XIV wieku na miejscu drewniano-ziemnej XIII-wiecznej konstrukcji. Był najbardziej na zachód wysuniętą strażnicą Królestwa Polskiego, a swe położenie zawdzięczał przechodzącemu tędy szlakowi handlowemu z Krakowa do Opola i Lelowa. W 1519 roku zamek został odkupiony od Koziegłowskich przez biskupa Jana Konarskiego i od tej pory stanowił własność biskupów krakowskich. Jak podają źródła jeszcze w XVI wieku popadł w ruinę i został opuszczony. W XVIII wieku został całkowicie rozebrany a kamienny budulec wykorzystano do budowy pobliskiej drogi.

SIEWIERZ. Zamek siewierski wzniesiono najprawdopodobniej w XIV wieku pośród bagien na usypanej sztucznej wyspie o wysokości około 10 metrów i średnicy liczącej prawie 80 metrów. Od roku 1443 miasto Siewierz, a z nim i zamek, stało się własnością biskupów krakowskich. Pierwotnie wzniesiony na nieregularnym planie, był przebudowywany wielokrotnie na przestrzeni od XV do XVIII wieku, tak, że całkowicie zatracił swój pierwotny kształt. Największej rozbudowy dokonano w latach 1553-1574 tworząc zabudowania mieszkalne. W roku 1657 został spalony przez Szwedów, jednak wkrótce odbudowany był użytkowany do końca wieku XVIII. Zamek w Siewierzu posiadał bardzo dobrze przemyślany system obronny. Otaczające go bagna były naturalną barierą, wzmocnioną dodatkowo przez fosę. Od północy dostępu do zamku bronił barbakan oraz wieża z szeregiem otworów strzelniczych. Po roku 1789, gdy Księstwo Siewierskie należące do biskupów krakowskich przeszło na własność skarbu państwa, zamek w Siewierzuzaczął popadać w ruinę. Przez wiele lat opuszczony obiekt był zamknięty, jednak w ostatnim czasie rozpoczęto prace adaptacyjne, zrekonstruowano most zwodzony a na wieży zamkowej udostępniona została platforma widokowa dla turystów.

OGRODZIENIEC. Zamek ogrodzieniecki, położony na najwyższym wzniesieniu w środkowej Jurze, powstał w XIV wieku. Pierwsze wzmianki w dokumentach wymieniają jako właścicieli Włodka z Ogrodzieńca i rodzinę Sulimczyków. W tym czasie, jak ustaliły badania archeologiczne, powstała budowla w centralnej części obecnego zamku. W 1523 roku stał się własnością rodziny Bonerów, którzy podjęli się dzieła przebudowy. Wcześniej istniejąca budowla została całkowicie rozebrana, a odbudowę wspaniałej renesansowej siedziby magnackiej ostatecznie ukończono w 1545 roku. Kolejni właściciele – Firlejowie kontynuowali rozbudowę zamku aż do roku 1655, do najazdu przez wojska szwedzkie. Mimo zmyślnie skonstruowanych systemów obronnych Szwedzi zdobyli zamek i przez jakiś czas urzędowali w nim ograbiając go iniszcząc w znacznym stopniu. Wkrótce jednak zostali wyparci przez kasztelana krakowskiego Stanisława Warszyckiego, który zamek odbudował. W czasie kolejnej wojny polsko-szwedzkiej w 1702 roku zamek ponownie został zdobyty i podpalony. Od tej pory nieodwracalnie popadał w ruinę. Ostatnia mieszkanka, ze względu na niebezpieczeństwo zarwania stropów, opuściła zamek około roku 1810. Powoli rozbierany na materiał budowlany, dopiero po II wojnie światowej poddany został pracom remontowo-zabezpieczającym. Obecnie jako trwała ruina udostępniony jest do zwiedzania turystom, a na terenie dziedzińca organizowane są liczne imprezy plenerowe, m.in. turnieje rycerskie.

GÓRA BIRÓW. Nieopodal ruin ogrodzienieckiego zamku, na sąsiednim wzgórzu zwanym Górą Birów, znajduje się współczesna rekonstrukcja murów istniejącego tu przed wiekami drewnianego grodziska. Odkryte początki bytności człowieka na Górze Birów sięgają 30 tysięcy lat wstecz. W tym czasie w tutejszych jaskiniach były zakładane obozowiska przez łowców niedźwiedzi i reniferów. W II i III tysiącleciup.n.e. istniały tu pracownie wykonujące narzędzia z pozyskiwanego ze skał krzemienia. Znaleziska archeologiczne mówią również o istnieniu tutaj w VI–V wieku p.n.e. osady kultury łużyckiej, po której pozostały naczynia oraz żelazne i brązowe ozdoby. W wieku IV-V n.e. Górę Birów zamieszkiwały plemiona germańskie. Ostatnią osadą na Górze Birów była od VIII wieku osada słowiańska. W XIII wieku, lub jak niektórzy podają, na początku wieku XIV, szczyt góry został ufortyfikowany. Wzniesiono wał o konstrukcji kamienno-drewnianej, co wskazuje, że była to strażnica wojskowa. Świadczą o tym znaleziska – strzały, bełty, topory i inne militaria. Gród został zniszczony przez pożar w czasie walk polsko-czeskich w I połowie XIV wieku. Nigdy nie został odbudowany, natomiast wkrótce na sąsiednim wzgórzu wybudowano zamek „Ogrodzieniec”.

PILICA. W 1577 roku Pilica została zakupiona przez Wojciecha Padniewskiego, który w 1602 roku rozpoczął budowę zamku. W rękach rodziny Padniewskich zamek pozostał tylko do roku 1611, kiedy to zmarł syn Wojciecha – Stanisław, a spadkobiercy sprzedali majątek księciu Jerzemu Zbaraskiemu. Książę ukończył budowę, wyremontował istniejące pomieszczenia oraz bogato je wyposażył. Po śmierci Zbaraskiego Pilicę odziedziczył jego krewny książę Konstanty Wiśniowiecki, a kolejnym właścicielem został jego zięć – Stanisław Warszycki. Za jego panowania nastąpiła kolejna rozbudowa zamku oraz budowa okazałych fortyfikacji z sześcioma bastionami. W 1655 roku zamek zajęli Szwedzi i zrabowali dużą część majątku, lecz po kilku miesiącach został odbity przez wojska Warszyckiego. Kolejny napad Szwedów w 1705 roku ponownie zakończył się zajęciem zamku, jego zrabowaniem i zniszczeniem. W 1730 roku właścicielką Pilicy została Maria Józefa Sobieska. Nowa właścicielka odbudowała zamek czyniąc go wspaniałą rezydencją, lecz jej spadkobiercy zadłużyli majątek i przez kolejne lata budowla często zmieniała właścicieli i popadała w ruinę. Ponownie do świetności zamek powrócił w latach 1874-1887, kiedy to właściciel majątku – Leon Epstein dokonał gruntownego remontu. W 1908 roku zamek kupił Kazimierz Arkuszewski i był właścicielem aż do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie majątek upaństwowiono, a dziś, mimo iż został zakupiony przez Barbarę Piasecką-Johnson i przeprowadzono w nim wstępne prace remontowe, niszczeje z przyczyny nieporozumień własnościowych.

SMOLEŃ. Zamek w Smoleniu od XIII wieku był siedzibą rodu Toporczyków, którzy z czasem przyjęli nazwisko Pileckich. Już w XIII wieku wznosiła się tu drewniano-ziemna fortyfikacja, która uległa spaleniu w czasie walk Władysława Łokietka z Wacławem II. Z pożogi uratowała się jedynie wysoka okrągła kamienna wieża, do której dobudowano z czasem dom mieszkalny oraz mury otaczające dziedziniec wschodni. Wkrótce też powstał po przeciwnej stronie wzgórza drugi dziedziniec z zabudowaniami gospodarczymi i głęboką na ponad 200 metrów studnią. W roku 1590, po śmierci ostatniego z rodu Pileckich, smoleński zamek przeszedł w ręce rodziny Padniewskich. Kiedy Padniewscy wybudowali w Pilicy nową siedzibę, został opuszczony. W 1655 roku zamek spalili Szwedzi i tak dotrwał on do naszych czasów. Obecnie obejrzeć można dobrze zachowane grube mury obwodowe obydwu zamków, ślady po pomieszczeniach gospodarczych, otwór bramny oraz charakterystyczną górującą nad wzgórzem wspaniałą basztę.

UDÓRZ. Wieś Udórz była wspominana w źródłach pisanych już w roku 1232, lecz nigdy nie pojawiła się informacja o istnieniu zamku. Jedyny dokument wspominający o „śladach ruin zameczku” pochodzi z XVIII wieku. Na tej podstawie historycy wnioskują, że budowę zamku mógł rozpocząć na przełomie XIV i XV wieku Iwo z Obiechowa herbu Wieniawa, który w owym czasie był właścicielem wsi. Nie wiadomo natomiast, z jakich powodów budowy nie ukończono i zamek nie został zamieszkany.

RYCZÓW. Nieopodal głównego skrzyżowania dróg w Ryczowie znajduje się ostaniec Grodzisko z pozostałościami małej średniowiecznej strażnicy warownej. Była to typowa samotnie stojąca, wysoka wieża otoczona fosą i ostrokołem. Do strażnicy dostać się można było tylko po linach lub drabinach. U podnóża budowli znajdowało się podzamcze z zabudowaniami gospodarczymi. Tego typu strażnice w pewnym momencie straciły swe znaczenie militarne, a jako budowla mało reprezentacyjna, nie nadająca się do rozbudowy, została opuszczona. Dziś po strażnicy pozostał niewielki fragment muru na szczycie skały. Jeszcze na początku XX wieku zachowały się znacznie większe jej fragmenty, jednak wraz z częścią skały runęły w dół i zapewne posłużyły do budowy pobliskich gospodarstw.

BYDLIN. Strażnica w Bylinie powstała prawdopodobnie w XIV wieku w ramach umacniania granic ze Śląskiem. Składała się z wieży, budynku mieszkalnego i przylegającego do nich dziedzińca. W pierwszej połowie XVI wieku Bydlin przeszedł na własność Bonerów, a budowlę, która utraciła swoje walory obronne, zamieniono na kościół. W dobie reformacji, około roku 1570, nowy właściciel – Jan Firlej, zamienił kościół na zbór ariański. W 1594 roku Mikołaj Firlej, syn Jana, przywrócił poprzedni charakter kościołowi, nadając mu nazwę Świętego Krzyża. W 1655 roku  kościół zniszczyli Szwedzi. 80 lat później został odbudowany, ale wciąż ograbiany przez panoszące się po Polsce obce wojska, został definitywnie opuszczony pod koniec XVII wieku. Popadał w ruinę, co przyspieszyła jeszcze rozbiórka muru obwodowego, z którego kamień posłużył jako materiał budowlany.

RABSZTYN. Średniowieczny zamek rycerski w Rabsztynie powstał w czasach Kazimierza Wielkiego w XIV wieku. Była to okazała budowla z wysoką okrągłą wieżą. Zamek wielokrotnie zmieniał właścicieli. Byli nimi: Spytko z Melsztyna, rodzina Toporczyków zwana Rabsztyńskimi, później m.in. Bonerowie, aż na początku XVII wieku przeszedł w ręce Zygmunta Myszkowskiego. Jeszcze przed rokiem 1615 powstał tu zamek dolny, przyklejony do skały, na której stała stara twierdza. Barokowy pałac, będący typową rezydencją magnacką, przetrwał do 1657 roku, kiedy to został spalony przez Szwedów. Po „potopie szwedzkim” został tylko częściowo odbudowany ze zniszczeń. Na początku XVIII wieku wybudowano u podnóża zamku dwór starościński i folwark, a sam zamek popadał w coraz większą ruinę. W połowie XIX wieku zniszczenia dopełniła miejscowa ludność rozbierając zamkowe mury dla odzyskania budulca, a w 1901 poszukiwacze skarbów wysadzili w powietrze wysoką cylindryczną wieżę. W takim stanie zamek przetrwał do dziś. Jednak od kilku lat prowadzone są tam prace zabezpieczające, odbudowano część murów, dwa mosty oraz zrekonstruowano bramę wjazdową.

SŁAWKÓW. Zamek w Sławkowie zbudowany został około roku 1280 przez biskupa krakowskiego Pawła z Przymankowa, a pierwsze wzmianki pisane o nim pochodzą z roku 1289, kiedy to Henryk IV Probus zajął zamki w Sławkowie i Pieskowej Skale, i oddał w zarząd burgrabiemu Henrykowi z Woszowa. Następcą biskupa Pawła był Jan Muskata, który rozbudował zamek, otaczając go wałem ziemnym i fosą. W 1455 roku zamek został zniszczony przez zaciężne polsko-morawskie oddziały, walczące u boku Kazimierza Jagiellończyka przeciwko Krzyżakom. Zamek nie został już odbudowany. Do dziś zachowały się jedynie mury przyziemia wieży mieszkalnej wraz z tajnym przejściem.

PIESKOWA SKAŁA. Zamek w Pieskowej Skale powstał w czasach Kazimierza Wielkiego jako gotycka strażnica i był usytuowany nieco wyżej na skale zwanej Dorotką. W 1377 roku Ludwik Węgierski nadał zamek rodzinie Szafrańców, której był siedzibą do roku 1608. W tym czasie został rozbudowany i stał się typową renesansową siedzibą magnacką. Nowa budowla powstała w miejscu dawnego podzamcza. W roku 1640 zamek stał się własnością Michała Zebrzydowskiego, który go ufortyfikował. W 1718 roku pożar zniszczył budowlę, która jednak została odbudowana 60 lat później przez Hieronima Wielopolskiego. W II połowie XIX wieku był własnością Mieroszewskich i to oni odremontowali go po kolejnym pożarze w roku 1850. Po 1905 roku zamek wykupiono w celu zorganizowania pensjonatu. Dopiero po II wojnie światowej w latach 1948-64 przeprowadzono dokładne prace badawcze, a następnie budowlane. W ten sposób przywrócono mu wygląd z czasów największej jego świetności. Zamek otoczony jest malowniczym parkiem, u jego podnóża roztaczają się stawy założone jeszcze w XVI wieku. Obecnie jest siedzibą filii Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu.

OJCÓW. Zamek w Ojcowie wzniósł Kazimierz Wielki. Leżąca przy drodze handlowej Kraków-Wrocław fortyfikacja była istotnym punktem kontroli szlaku handlowego. Do końca istnienia Rzeczypospolitej był siedzibą starostwa. W XVI wieku m.in. urzędował tu Jan Boner, a w XVIII wieku rodziny Łubieńskich i Załuskich. Pierwotnie zamek składał się z dwóch części. Pierwszą z nich był budynek mieszkalny i dziedziniec z głęboką, wykutą w skale studnią. Druga, nieregularna w swej formie część zamku z charakterystyczną wieżą, spoczywała na nieco wyżej położonej niewielkiej skale. W połowie XVII wieku wybudowano trzeci element – budynek mieszkalny, usytuowany na południowej skale wychodzącej daleko poza obrys muru obronnego. Ponad zamkiem górowała wysoka kamienna baszta, która w wyniku przebudowy w XIX wieku uległa znacznemu obniżeniu. Wejście odbywało się przez pomost oparty na widocznych do dziś filarach, oraz wyposażoną w dębowe wrota wieżę bramną. W połowie XIX wieku zamek rozebrano w celu przebudowy jednak samej rekonstrukcji nie doprowadzono do końca. Poza wcześniej wspomnianą basztą, jedyną zachowaną częścią jest wieża bramna wybudowana w stylu neogotyckim pod koniec XIX wieku. KORZKIEW. Pierwsze dokumenty z 1352 roku mówią o górze Korzkiew, na której znajdował się zamek wzniesiony tu przez ród herbu Syrokomla. W XV wieku był on własnością mieszczanina Piotra Krupka, następnie znalazł się w rękach rodziny Ługowskich. W XVI wieku został przebudowany i zatracił cechy zamku średniowiecznego. Nowo wzniesiona budowla miała kształt murów idealnie dopasowany do form skał. Nieregularny piętrowy budynek, posiadający wykute w skale piwnice, okalał mur z budynkiem bramnym. W czasie „potopu szwedzkiego” zamek zapewne został zniszczony, skoro dokumenty wspominają o jego odbudowie w II połowie XVII wieku. W latach następnych był własnością Wodzickich, Dębowskich i Czackich. Od 1720 roku do końca XIX wieku służył jako rezydencja myśliwska. Po II wojnie światowej zamek był czynny, jednak z czasem popadł w ruinę. Pod koniec lat 90. stał się własnością prywatną. Nowy właściciel rozpoczął odbudowę warowni. Obecnie w częściowo odrestaurowanym obiekcie znajduje się hotel, oraz sale konferencyjne. Dalsze prace trwają. Docelowo planowane jest zagospodarowanie całego wzgórza zamkowego i jego okolicy.

LIPOWIEC. Zamek Lipowiec w Wygiełzowie wzniesiony został w XIII wieku jako drewniany dwór obronny i aż do roku 1789 pozostawał własnością biskupów krakowskich. Około roku 1295 zamek został rozbudowany przez biskupa Jana Muskatę. Z tamtego okresu pochodzi do dziś zachowana okrągła kamienna wieża. W XV wieku zamek uległ kolejnej rozbudowie. Prawie przez cały czas swego istnienia, aż do końca XVIII wieku spełniał rolę więzienia dla duchownych. W XVI wieku osadzani w nim byli zwolennicy reformacji, a w wieku XVIII księża nie przestrzegający zasad moralnych. W roku 1657 zamek spalili Szwedzi. Dopiero po 75 latach został odbudowany. Po roku 1789 budynek został zajęty przez wojska austriackie. W roku 1800 w zamku wybuchł pożar, który go częściowo zniszczył. Pomimo uszkodzeń był zamieszkiwany do roku 1849. Później popadł w ruinę i dopiero prace przeprowadzone po II wojnie światowej zabezpieczyły budowlę przed dalszym rozpadem. Obecnie jest udostępniony stępniony turystom, a roztaczający się widok z wieży zamkowej jest godny polecenia.

TENCZYN. Najstarsze informacje o zamku Tenczyn w Rudnie pochodzą z roku 1319. Wzniósł go prawdopodobnie Andrzej z Morawicy, który od nazwy zamku przyjął nazwisko Tenczyński. Gotycka budowla posiadała trzy wieże okrągłe i jedną kwadratową. Dostępu do zamku broniły mury obronne oraz wieża przedbramna w formie rondla. Około roku 1570 został rozbudowany przez Jana Tenczyńskiego, stając się wspaniałą rezydencją renesansową. W roku 1610 umocniono go pięciobocznymi bastionami i barbakanem. Podczas „potopu szwedzkiego” po długim oblężeniu zamek został poddany, co jednak nie uchroniło go przed złupieniem i podpaleniem. W roku 1683 po śmierci ostatniego właściciela z rodu Tenczyńskich, zamek, jako wiano jego córki, stał się własnością rodziny Opalińskich. Na przestrzeni lat próbowano podnieść budowlę z ruin, jednak pożar w roku 1768 strawił go doszczętnie. Do II wojny światowej pozostający w ruinie zamek należał do rodziny Potockich. Po wojnie podjęto próby zabezpieczenia ruin, jednak zamku nie odbudowano.